Donderdag 4 juni werd het vernieuwde Valkhof op feestelijke wijze geopend door koningin Maxima. In de Ochtend van NPO klassiek lichtte scheidend directeur Hedwig Saam de vernieuwde presentatie toe. Het exterieur van het in 1999 door Architect Ben van Berkel ontworpen gebouw onderging onder zijn handen een metamorfose. Ineke Hans tekende voor de make-over van het interieur.
Na een grootschalige renovatie voldoet het museum aan de eisen van de tijd. Dat geldt niet alleen voor de klimaatbeheersing, maar ook voor de presentatie van de eeuwenoude objecten. Het sleutelwoord van de vernieuwing, zowel van het interieur als van het exterieur, is verbinding. Met een caféterras aan het Kelfkensbosplein wordt de voorheen gesloten kunsttempel aan de buitenzijde letterlijk met de stad verbonden. Ook binnen gaat het museum een verbinding aan met het heden. Niet alleen met de presentatie van de vaste collectie, maar vooral met de tijdelijke tentoonstellingen.
Toen en Nu.
Zo’n 25 jaar geleden bezocht ik met mijn tienerzoon de indrukwekkende materiële erfenis van de Romeinen. Zij slaagden er in de 1e eeuw na Chr. in de grenzen van hun immense imperium tot in de Lage Landen uit te breiden. We bewonderden de archeologische resten van Castrum Noviomagus. Ook op de nabijgelegen plek waar ooit een paleis van Karel de Grote had gestaan was verwondering over het verre verleden onze belangrijkste emotie. Nu gaat het niet langer alleen maar over kijken naar mooie en interessante objecten uit het verre verleden. Door geschiedenis en kunst te verbinden met de huidige tijd ontstaan andere perspectieven. Een betere plek voor dit nieuwe concept is nauwelijks denkbaar, want in Nijmegen komen sinds de Romeinse tijd vele levens en verhalen samen. In de uitgebreide kelderverdieping zijn archeologische vondsten te zien, waaronder bezittingen van soldaten die uit alle delen van het Romeinse imperium in Noviomagus waren gestationeerd.
Geschiedenis is geen voltooid verleden tijd. Het verleden werkt door in het heden. Door geschiedenis, kunst en actuele thema’s met elkaar te verbinden biedt het museum de bezoekers een handreiking om met een andere blik naar zichzelf en de hen omringende wereld te kijken. Dit nieuwe uitgangspunt werd tijdens de opening treffend verbeeld door koningin Maxima. Op symbolische wijze draaide zij een schaalmodel om van het ruiterstandbeeld dat in op monumentaal formaat een plek zal krijgen op het museumplein. De sculptuur is gemaakt door de Spaanse beeldhouwer Fernando Sanchez Castillo aan wie de openingstentoonstelling gewijd is.
Power of the People
In deze expositie zie je tal van geschilderde en gebeeldhouwde ontwerpen van Sanchez Castillo. Verschillende sculpturen zullen straks eveneens een plek op het voorplein krijgen. Beelden waarin hij wederom de rollen letterlijk en figuurlijk omdraait. Mensen die zich tegen het establishment verzetten worden op een voetstuk geplaatst, terwijl machthebbers als keizer Augustus en Vespasianus daar vanaf vallen. Sanchez Castillo heeft kennelijk plezier in deze omgekeerde wereld; met het plaatsen van een schommel tussen de armen van de soldatenkeizer Vespasianus slaat zijn fantasie op humoristische wijze op hol!
Verzet hoort niet alleen bij de beeldtaal van Sanchez, maar ook bij de stad waar zijn werk nu getoond wordt. Rebellie tegen binnen- en buitenlandse machthebbers loopt als een rode draad door de geschiedenis van Nijmegen. Het begon al in de Romeinse tijd. Dit vroege verzet wordt verbeeld met de kop van Julius Claudius Civilis, de leider van de Bataafse opstand (69/70) tegen het Romeinse gezag. Zijn markante gezicht steekt hier letterlijk en figuurlijk de kop op. Ook hier steekt Sanchez de draak met machthebbers: de mantel van de Bataafse opstandeling zal dienst gaan doen als glijbaan!
In de 15e eeuw keerde de Nijmeegse bevolking zich tegen landsheer Karel van Gelre. Tijdens de 80-jarige oorlog werkte de katholieke Spaansgezinde bevolking de bevrijding door prins Maurits en het Staatse leger tegen. De kiem van verzet vlamde in de jaren ’60 en ’80 weer op; respectievelijk tijdens de bezetting van de Nijmeegse universiteit en de zogeheten Piersonrellen, waarbij krakers het aan de stok kregen met de ME. De schilderingen waarin Sanchez reflecteert op de gelijktijdige studentenprotesten in Mexico-stad, vormen eveneens een voorbeeld van verbinding.
In het hier en nu krijgt het publiek de kans om een reactie achter te laten bij zijn op het Chinese terracottaleger geïnspireerde installatie met honderden beeldjes. De machthebbers van nu gebruiken nog steeds dezelfde controlemiddelen als het China van toen, aldus het bijschrift. De installatie is een eerbetoon aan de Dwaze Moeders die sinds 1977 op het Plaza de Mayo in Buenos Aires nog dagelijks vragen om gerechtigheid voor de kinderen die ten tijde van de Argentijnse dictator generaal Videla verdwenen zijn.
Ook hier wordt verbinding met de museumbezoekers gezocht. Zij worden uitgenodigd om een op onrecht geïnspireerde hartenkreet achter te laten. Als aandenken mag de bezoeker een van de beeldjes meenemen. de zijlijn laat een in marmer uitgevoerde man met plastic boodschappentassen zijn blik gaan over de installatie. Met dit van 2016 daterende standbeeld zijn we even in China. Het is een eerbetoon aan de iconische Tankman, die in 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede moedig standhield voor de tanks van het Chinese leger.
Mens op de Grens De presentatie Mens op de Grens vertelt verhalen over 40.000 jaar menselijke bewoning. Aan de hand van thema’s als macht en onmacht, opstand en migratie wordt verduidelijkt hoe historische- en hedendaagse gebeurtenissen met elkaar verweven zijn. Ter illustratie worden onder meer een beroemde Romeinse gezichtshelm en -enigszins als Fremkörper- een kijkdoos met impressie van een Surinaamse plantage getoond. Ter illustratie van vervagende grenzen maakte hedendaagse kunstenaar Lynne Leegte een sculpturaal landschap waarin lijnen rivieren en grenzen aangeven.
De foto’s die Robin de Puy maakte van 34 Nijmegenaren, bieden een actueel voorbeeld van verbinding met de stad. De beeltenissen weerspiegelen emoties als vreugde, woede, verdriet en verbazing.
Deze gemoedsgesteldheden vormen ook de inspiratiebron voor vijf hedendaagse kunstenaars. Met hun creaties reflecteren Nick Verstand, het duo Gijs Frieling en Job Wouters op werken uit de vaste collectie. Breekbaar is het sleutelwoord dat emoties met glas verbindt. Deze gesteldheid wordt treffend geëtaleerd met een installatie van gebroken aardewerk dat door de glazen sculpturen wordt omhuld. Ter illustratie van de verloren connectie met zijn vaderland presenteert kunstenaar Narges Mohammadi glazen objecten uit Afghanistan.
Naast de Romeinse, Middeleeuwse en latere museumcollecties biedt het vernieuwde Valkhof ook een breed podium aan hedendaagse kunstenaars. Op vindingrijke, indringende en soms speelse wijze bouwen zij voort op het rijke verleden van de stad.
Link: www.valkhofmuseum.nl
