Tips voor museumbezoekers

Beste Lezer,  

Eindelijk: Golden Boy Gustav Klimt is aangekomen in het Van Gogh Museum en blijft tot 8 januari 2023!

Deze gebeurtenis haalde op 5 oktober de uitzending van Nieuwsuur. Na Johan Remkes maatregelen om de stikstofuitstoot te verminderen en beelden van vrouwen die solidair met hun onderdrukte zusters in Iran de schaar in hun kapsels zetten, was het tijd voor iets moois, aldus presentatrice Mariëlle Tweebeeke.  Het achter haar geprojecteerde schilderij Waterslangen II is na zestig jaar onzichtbaarheid nù in het Van Gogh Museum te zien. Dè locatie bij uitstek voor deze expositie, die laat zien dat Gustav Klimt beïnvloed was door Vincent van Gogh. Bij beelden van het Beethoven fries in het Weense Secessionsgebouw  vertelt conservator Edwin Becker enthousiast dat hiervan een reconstructie in de tentoonstelling te zien is.

Gustave Klimt, Adele Bloch 1907

De meeste bruiklenen komen uit het de Österreichische Nationalgalerie Belvedere, andere zijn van musea en privécollecties uit de hele wereld ingevlogen. Er zijn zo’n…. schilderijen te zien, maar Klimt ’s meest iconische werk De Kus, is er niet bij. De ‘Nachtwacht van de Oostenrijkers wordt evenals Van Goghs  Zonnebloemen  nooit uitgeleend. Ook ‘the Woman in Gold’ van de Neue Galerie in New York is niet op reis gegaan, maar in mijn lezing ontbreken de thuisblijvers niet. Ook ziet en hoort u over andere kunstenaars die Klimt tot voorbeeld waren en hoe Klimt op zijn beurt anderen inspireerde.

Wilt u mijn lezing over Klimt bijwonen dan kunt u zich hier inschrijven.

Manhattan Masters. Kunstschatten uit New York. Tot en met 15 januari in het Mauritshuis.

Rembrandt zelfportret 1658, the Frick collection NY

Ter gelegenheid van haar 200-jarig bestaan sluit het Mauritshuis haar jubileumjaar af met een unieke tentoonstelling van topstukken uit New York. Bij hoge uitzondering leent de The Frick Collection een deel van haar Europese collectie uit. Bij deze woorden zal de opmerkzame lezer denken, maar zo’n expositie hebben we in 2015 toch ook al gezien?

Klopt. Destijds presenteerde het Mauritshuis een grote tentoonstelling met zesendertig schilderijen, sculpturen en voorwerpen van toegepaste kunst uit diezelfde collectie. Topstukken als het Landschap met voetbrug van Jacob van Ruisdael, Johannes Vermeers Soldaat en lachend meisje en niet in de laatste plaats Rembrandts Zelfportret uit 1658 schitterden toen door afwezigheid. Maar nu zijn ze erbij!

Waar je in de expositiezaal ook staat, er is geen ontkomen aan de zelfbewuste blik van Rembrandt die zichzelf als een oudtestamentische patriarch of koning portretteerde. Het leven van Rembrandt kende vele ups-and-downs. De zorgen hebben zijn sporen in zijn met pasteuze verf geboetseerde gelaat achter gelaten. Maar hij is overeind gebleven. Gehuld in vorstelijk goudbrokaat met in zijn hand de heersersstaf; ‘every inch a King’ om Rembrandtkenner Abraham Bredius te citeren. Niet alleen het Van Gogh museum, maar ook het Mauritshuis presenteert dit najaar zijn Golden Boy! Rembrandt gaf zich niet als ambachtsman, maar als een heer van stand weer, gekleed in een goudkleurig gewaad. En wel in navolging van twee illustere 16e -eeuwse voorgangers Jan Gossaert en Lucas van Leyden.

De nu getoonde werken vallen kwantitatief in het niet bij de talrijke Europese topstukken in Amerikaanse collecties.

Ruim honderd jaar geleden vond een ware exodus plaats van Hollandse en Engelse schilderijen naar Amerika. Aangekocht voor de aankleding van de stadspaleizen van de nouveau riches, die in de HBO serie The Gilded Age zo treffend geportretteerd worden. Om deze uittocht van Hollandse meesters te stoppen werd de Vereniging Rembrandt opgericht.

De ‘Manhattan Masters’ werden aangekocht door de legendarische staalmagnaat Henry Clay Frick (1849-1919). Van eenvoudige komaf werd hij de verpersoonlijking van the American dream! Onder de topwerken bevinden zich Rembrandts Poolse Ruiter (1655), zijn portret van Nicolaas Ruts (1631) en Johannes Vermeers Dame en dienstbode (1666). Deze schilderijen moesten deze keer thuisblijven, maar Vermeers Soldaat en meisje en de overige 17e -eeuwse meesters maken het gemis ruimschoots goed.

Benieuwd naar deze en meer werken uit de Frick Collection?

Kom dan naar mijn lezing.

Woensdagochtend 16 november 10.00 in de Cultuurhoek in Driebergen

Vrijdagochtend 18 november 10.00 in de Oosterkerk in Zeist

Love Stories: Kunst Passie en Tragedie: Hermitage Amsterdam. Tot 9 januari 2023.

Laurence Olivier and Vivien Leigh by an unknown photographer (1937)

Hermitage Amsterdam presenteert haar eerste grote tentoonstelling na de noodgedwongen koerswijziging veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne.  In plaats van noordoost wijst het kompas nu in tegengestelde richting, naar de Londense National Portrait Gallery. Tijdens de preview licht directeur Annabelle Birnie toe dat de directie, na de verbroken banden met Rusland, vasthoudt aan de oorspronkelijke doelstelling van het museum: het vertellen van mooie verhalen. Voortaan zal over de grenzen worden gekeken naar mogelijkheden voor samenwerking met internationale musea. Dat klinkt in meerdere opzichten veelbelovend.  Zoals de portretten uit Londen nu naar Amsterdam zijn gekomen, kunnen in de toekomst ook andere wereldcollecties in eigen land worden bewonderd. Niet alleen goed voor de geest, maar door minder vliegen, ook goed voor de planeet!

Love Stories is daarvan het eerste voorbeeld. Con Amore toont de expositie zo’n honderd werken uit de Londense Portrait Gallery aangevuld met Nederlandse portretten die geselecteerd werden door de Dutch National Portrait Gallery. Deze organisatie stelt zich, naar eigen zeggen, ten doel om door portretkunst bij te dragen aan een samenleving waarin mensen waardering en begrip krijgen voor de manier waarop zij van elkaar verschillen.

In deze expositie draait het om de liefde in de breedste zin van het woord. En vooral om de inspirerende kracht van liefde als drijfveer van alle mogelijke artistieke uitingen. Aan de hand van zes thema’s dwaal je door de met diagonaal geplaatste wanden ingerichte expositie. Om het niet te bont te maken zijn niet alle kleuren van de regenboog als achtergrond gekozen. De eigentijdse veelkleurigheid op het gebied van de liefde is echter wel het leidmotief. De symbolisch rood, roze en blauwgekleurde kunstig met elkaar vervlochten wanden -hokjesvorming wordt zorgvuldig vermeden- vormen het decor voor oude, moderne en eigentijdse kunstwerken.

Detail de triomf van Galatea Galatea, 1512-14 Raffaello Santi(Raffael) Niet in de expositie

Van oudsher zijn de liefdesgodin Venus en haar zoon de aanjagers van liefde. In deze expositie richt Amor zijn pijlen op bekende en minder bekende historische en eigentijdse figuren. Het verlangen naar of de vervulling van liefdesrelaties heeft zijn weg gevonden naar schilderijen, gedichten, literaire werken, foto’s en niet te vergeten het witte doek. Mannen en vrouwen, mannen en mannen, vrouwen en vrouwen of varianten daarop; in deze tentoonstelling zijn alle combinaties mogelijk.

Lees hier verder: Love stories

Marinetti en het Futurisme: manifest voor een nieuwe Wereld. Tot en met 19 februari in Rijksmuseum Twenthe.

Umberto Boccione, Forms of Continuity in Space, 1913

In Enschede reist de bezoeker Back to the Future met Marinetti, Balla, Severini en andere futuristen. Deze avant-gardisten gaven in de eerste decennia van de vorige eeuw vorm aan hun optimistische toekomstverwachtingen. Vóór 1914 was daar, dankzij technologische vernieuwingen, die vrijheid, vooruitgang en welvaart beloofden ook nog alle reden voor.

Na de gezapige jaren van het fin de siècle raakte het industriële productieproces en bijgevolg het hele maatschappelijke leven in een stroomversnelling. Jonge kunstenaars luidden optimistisch een nieuw artistiek tijdperk in.

Het begon allemaal met een publicatie in de Franse krant le Figaro. Met zijn manifest voor een nieuwe wereld maakte de Italiaanse dichter Filippo Tommaso Marinetti op 20 februari 1909 zijn baanbrekende ideeën over een op handen zijnde nieuwe orde wereldkundig. Een lofzang op de nieuwe door snelle, tijd en mankracht besparende machines aangedreven toekomst, waarin hij en zijn geestverwanten radicaal braken met de oude orde:

         …’Laat ze maar komen…steek de musea in brand!’…

Dromen over een nieuwe wereld kon toen ook nog! Anders dan het door de wereldreligies beloofde geluk nà de dood, kon een gelukkig leven in de nabije toekomst, ja zelfs in het hier en nu al werkelijkheid worden. Kunst en politiek gingen in die dagen hand in hand, ook al had deze relatie soms meer het karakter van een haat-liefde verhouding.

Heeft het Futurisme nou wel of niet een fascistisch tintje? Deze vraag wordt in de tentoonstelling eveneens gesteld. Was het futurisme een vooruitstrevende utopische ideologie of propaganda van een fascistisch regime, verpakt in modernistische vormentaal?

De futuristen brachten hun vertrouwen in de toekomst in een dynamische beweeglijke stijl tot uitdrukking. De al genoemde industriële machines en vooral de magische vliegvliegmachines vormen een belangrijke inspiratiebron. In schilderijen, tekeningen, sculpturen, foto’s en filmbeelden staken zij ook hun politieke engagement niet onder stoelen of banken.

In deze bijzonder interessante tentoonstelling worden alle zintuigen bediend.  Je kunt er zelfs de geuren van het Futurisme opsnuiven, waarmee een bezoek aan deze tentoonstelling een totaal-ervaring wordt!

Anders dan zijn geestverwanten was Marinetti geen schilder of beeldhouwer, maar een woordkunstenaar. Naast zijn manifest zie je in de expositie ook citaten van zijn pennenvruchten. Interessant zijn de zogenoemde onomatopeeën, of op z’n Italiaans: parole in libertà; woorden waarin Marinetti  op fonetische wijze het geluid dat die woorden beschrijven nabootst of suggereert. Mooi voorbeeld is het gedicht Zang Tumb Tumb, waarin Marinetti de geluiden van oorlogshandelingen letterlijk verklankt. Zang staat voor het artilleriegeschut, Tumb voor de daaropvolgende explosie en Tuumb voor de echo daarvan. Deze beschrijving komt mogelijk enigszins abstract over, maar in de op zaal getoonde tekstfragmenten komt zijn bedoeling tot leven.

Naast bekende werken van Gino Severini, Umberto Boccioni, Giacomo Balla ontmoet de bezoeker ook werken van de tweede generatie getoond: Roberto Marcello Baldessari, Fortunato Depero en Ivanhoe Tato. Zijn er ook vrouwen bij? Ja, niet veel, maar de bezoeker ziet verschillende vrouwvriendelijke en door vrouwen gemaakte werken. Zoals een René Magritte-achtige, in de ruimte zwevende vrouwelijke tors van Enrico Prampolini, Kosmisch moederschap, 1930.

En er is werk van Benedetta Cappa (1897-1977). Je zou misschien denken dat zij meeliftte op de bekendheid van haar echtgenoot Marinetti, maar ze is  met het prachtige Verbrande bergen in eenzaamheid uit 1936 helemaal op eigen kracht aanwezig. Even googelen leert dat zij aan tal van wereldwijde exposities deelnam, zoals een retrospectief in het New Yorkse Guggenheim Museum in 2014.

Gaan kijken dus in Rijksmuseum Twenthe; het kan nog tot en met 19 februari.

Benedetta Cappa, Cime arse di solitudine, 1936

DE NIEUWE VROUW, Toorop, Dumas, Loeber, Sluijters, Besnyö, Israels, Berg en vele anderen tot 8 januari in het Singer Museum Laren

Leo Gestel, vrouw met sigaret, 1911, Singer Laren

In Singer Laren maken Theo van Rysselberghe, Jan Sluijters en de Modernen van 13 september tot en met 8 januari plaats voor de Nieuwe Vrouw. Het museum dat we kennen van mooie, soms wat brave tentoonstellingen over moderne kunst, haakt met deze expositie aan bij de actualiteit, waarin velerlei kwesties rond identiteit, wetgeving en moraal ter discussie staan.

…’ De Nieuwe Vrouw vertelt het verhaal van veranderende maatschappelijke posities van vrouwen, gereflecteerd in de Nederlandse kunst vanaf eind 19de eeuw. In de schijnwerpers staan vrouwen die de barricade op gaan, nieuwe werkvelden betreden, meesterwerken scheppen, collecties aanleggen, een sigaret opsteken, met hun korte (of lange) coupe flaneren of op de fiets springen. Vrouwen die – keer op keer – tornen aan de ideeën van wat typisch ‘vrouwelijk’ of ‘mannelijk’ is, die met conventies breken en grenzen verleggen’… aldus het persbericht.

Met schilderijen en tekeningen uit de late 19e en eerste helft van de 20e eeuw, aangevuld met eigentijds werk wordt de voortschrijdende emancipatie in beeld gebracht. De bezoeker ziet werk van Hart Nibbrig, Charley Toorop, Marlene Dumas, Else Berg, Jan Sluijters, Iris Kensmil, Lou Loeber, Eva Besnyö e.a.

Rainer Fetting, De Kus, 1952, Collectie Museum No Hero

Moderne, eigentijdse en oude kunst gaan in Museum No Hero in Delden op verrassende wijze hand in hand. Kleur loopt als een rode draad door de expositiezalen, waar de traditionele kunsthistorische tijdlijn is losgelaten.

De Middeleeuwers, Modernisten en eigentijdse kunstenaars strijden hier niet om voorrang. De Duitse neo-expressionisten die zich sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw als de Neue Wilden manifesteerden, hebben in het verzamelbeleid van Geert Steinmeijer, de stichter van het museum, echter wel een streepje voor. Met hun kleurrijke, expressieve werk zetten zij zich af tegen de in die jaren gangbaarder conceptuele en abstracte kunst. Deze kunststromingen zijn overigens ook rijk vertegenwoordigd in de collectie van No Hero. De bezoeker ziet behalve werk van deze stromingen ook doeken van de Haagse School, en voorbeelden van Middeleeuwse altaarstukken.  

Johan van Hell, Straatmuzikanten, 1952, Collectie Museum Arnhem

Al niet meer zo nieuw, maar daarom niet minder actueel is het vernieuwde Museum Arnhem met de tentoonstelling Van Links naar Rechts, die nog tot en met 20 november te zien is.

Dit voorjaar heropende Museum Arnhem haar deuren. Voor de directie, medewerkers en vooral de museumbezoekers een heuglijk feit. Omwonenden die overlast hadden van de jarenlange bouwactiviteiten waren minder positief. Dat leed is nu geleden en het resultaat mag er zijn

In de door Benthem Crouwel Architects ontworpen nieuwe vleugel komt de geëxposeerde kunst tot haar recht en biedt tevens een magnifiek uitzicht op de uiterwaarden.

De tentoonstelling Van Links Naar Rechts biedt een overzicht van honderd jaar Neorealisme in de schilderkunst. Tijdens het interbellum vertoont de beeldende kunst duidelijk sporen van politieke polarisatie. Naast bekende namen als Carel Willink, Raoul Hynckes en Pyke Koch zijn schilderijen van onderbelicht gebleven progressieve en communistische kunstenaars te zien en werken van nationaalsocialisten.

De economische crisis van 1929 en de machtsovername van Hitler in Duitsland in 1933 raakten ook de kunst en de kunstenaars in Nederland, aldus het persbericht. Of ze nu partij kozen of niet, de maatschappelijke polarisatie had gevolgen voor hun persoonlijk leven, hun carrières en de collectievorming van musea.

Door deze periode van politieke polarisatie verdwenen vooral sociaal geëngageerde en activistische kunstenaars als Berthe Edersheim, Harmen Meurs en Nola Hatterman voor lange tijd uit de kunstgeschiedenis, maar in deze expositie worden zij naast bekende namen als Willink, Raoul Hynckes en Pyke Koch gerehabiliteerd. Ook eigentijdse kunstenaars als Marlene Dumas en Iris Kensmil hebben een plek gekregen.

Na de Tweede Wereldoorlog raakt het realisme steeds meer in diskrediet, maar de tentoonstelling laat zien dat figuratieve kunst nooit van het toneel is verdwenen.

Een wandeling door de beeldentuin naar ontwerp van Karres en Brands is eveneens een aanrader. De oude parkstructuur is in een eigentijds jasje gestoken, en vormt een mooi decor voor Henry Moore’s Warrior en De Borstentros van Maria Roosen.

In de ban van de Ararat – Schatten uit het oude Armenië. Drents Museum in Assen tot en met 30 oktober.

De tweekoppige Ararat met op de voorgrond Khor Virap, 2020, foto Hans Avontuur

Na eerdere spraakmakende archeologie tentoonstellingen presenteert het Drents Museum tot en met 30 oktober de expositie In de ban van de Ararat. De bezoeker maakt een tijdreis door de lange, cultuurrijke geschiedenis van Armenië. Haar inwoners zien zichzelf als afstammelingen van Noach, wiens ark in Bijbelse tijden zou zijn gestrand op de Ararat. De voor Armeniërs heilige berg die ooit op hun grondgebied lag, tekent zich tantaliserend af aan de horizon, in Turkije. Bij het verdrag van Kars (1921) werd de grens in het nadeel van Armenië verlegd.

Zou het dan toch echt waar zijn, dat mooie verhaal van Noach, bouwer van het enorme schip waarop alle dieren van de allesvernietigende zondvloed werden gered? Vrijwel alle archeologische voorwerpen op de expositie worden gesierd met een verscheidenheid aan gestileerde, soms ook heel gedetailleerde dierfiguren. Deze dieren vormden de inspiratiebron voor de vormgevers. Tegen het alom tegenwoordige decor van de machtige Ararat plaatsten zij enorme in hout ‘opgezette’ dieren.

De bezoeker wandelt met zevenmijlslaarzen door de lange -een half miljoen jaar bestrijkende- geschiedenis van Armenië. Laat u niet ontmoedigen, want dankzij de overzichtelijke van duidelijke zaalteksten voorziene opstelling word je moeiteloos door de tijd geleid. Het verhaal wordt geïllustreerd met objecten daterend van de prehistorie tot vondsten van rond 1500 v. Chr. toen heersers zich in monumentale grafheuvels lieten bijzetten. Met artefacten uit de tijd van koning Trdat III (287-330 na Chr.), die het christelijk geloof tot staatsgodsdienst verhief houdt de tijdlijn van de expositie op. Het slotakkoord vormt een spectaculaire reliekhouder uit de kathedraal van Etchmiadzin, ‘de Sint Pieter’ van Armenië. De houder toont een fragment van de Ark van Noach, dat door Jacob van Nisibis in de 4e eeuw persoonlijk werd gevonden…

Lees hier meer over deze interessante tentoonstelling.

Wat is er deze zomer op museumgebied nog meer te beleven? U vindt hieronder een selectie. Heeft u geen zin of tijd om dit hele voorwoord door te lezen, scroll dan snel door en stop bij de afbeelding van de tentoonstelling die uw belangstelling heeft!

Adriaan Floriszoon, Boeyens Paus Adrianus (1459-1523) naar Jan van Scorel

De in 1459 in Utrecht geboren Adrianus Boeyens was meer een geleerde dan een kerkleider. Begonnen als (ex locum) pastoor van Goedereede was hij voorbestemd tot grotere taken. Hij maakte carrière in dienst van keizer Karel V. Aan de vooravond van de zich in hoog tempo verspreidende ideeën van de Reformatie beleeft de kerk in West-Europa een grote crisis. Veel kerkleiders zijn corrupt en het Vaticaan is bankroet. Een slechtere tijd om paus te worden, is er niet, aldus het persbericht. Dat gold zeker voor een paus die even schoon schip in het Vaticaan wilde maken. Adriaan ontving het bericht van zijn uitverkiezing in Spanje. Tijdens zijn uitreis naar Italië werd hij op het Iberisch schiereiland door het volk nog toegejuicht, maar toen hij in Ostia van boord ging, wachtte hem een minder hartelijk welkom. De mare dat de curie in hem een strenge kerkleider zou krijgen, die wars was van gekonkel, luxe en corruptie, was hem vooruitgesneld.

In de Utrechtzaal van het Catharijneconvent is een kleine, zogenoemde focustentoonstelling ingericht rond de man, die vijf eeuwen terug op een steenworp van het museum in ‘Paushuize’ het levenslicht zag.  Door zijn zuivere idealen was het in Rome al na 14 maanden met hem gedaan. Op 14 september 1523 kwam hij volgens sommigen onder verdachte omstandigheden aan zijn einde.

In de Utrechtzaal kijkt Paus Adrianus welwillend neer op de bezoekers. Met zijn concrete hervormingsplannen, was hij, anders dan wel beweerd wordt, een man met een visie. In de expositie zie je authentieke documenten en de Kruisigingstryptiek (uit het atelier) van Jan van Scorel die Paus Adrianus tijdens zijn kortdurende pontificaat terzijde stond. Op terugreis van een pelgrimstocht naar het Heilige Land deed van Scorel Rome aan. Daar was de Nederlandse kunstenaar in 1522 de juiste man op de juiste plek. Na de ontijdige dood van Rafael zat Paus Adriaan dringend verlegen om een nieuwe conservator van de pauselijke collecties. Deze functie bood Van Scorel een unieke gelegenheid om de werken van Michelangelo en Rafael te bestuderen. Over Rafael en Jan van Scorel leest u meer in mijn verslag van een recente stedentrip naar Rome. Een reis welke, evenals die van Paus Adriaan en Jan van Scorel begon in Ostia.

Wanderlust 19 juni t/m 8 januari 2023 in het Dordrechts Museum

Pierre Dubourque, Romeins Landschap met koets, 1843

Reizen: even uit de sleur van de dagelijkse beslommeringen…

Getuige de recente taferelen op Schiphol is de drijfveer die in het Duits zo treffend wordt omschreven als ‘Fernweh’ na de pandemie sterker dan ooit!

De tentoonstelling Wanderlust laat zien dat er niets nieuws onder de zon is. Ook in de 19e eeuw werd volop gereisd. Strandvakanties bestonden nog niet. Reizigers wilden hun horizon verbreden, maar de zon en met name het zuidelijke licht, bracht hen en vooral menige kunstenaar in vervoering!

In de expositie reist de bezoeker op comfortabele wijze door de landen die eertijds met groot ongemak werden doorkruist. Een virtuele roadtrip door landschappen die niet meer bestaan, over ijzingwekkende bergpassen naar de rustige Noord-Italiaanse dalen en de glooiende heuvels van de Romeinse Campagna. Zoals de zonen van adellijke en welgestelde families tijdens hun Grand Tour zagen en kunstenaars deze, elk op zijn eigen manier op het doek vastlegden. Italië was lange tijd favoriet, maar de tentoonstelling laat zien dat ook nieuwe bestemmingen werden aangedaan: de Verenigde Staten, Suriname en Nederlands-Indië, waarmee ook de schilderstijl veranderde. Tussen bekende namen als Abraham Teerlink en Jozef August Knip prijken de namen van ‘vergeten’ kunstenaars Betzy Akersloot-Berg, Anna van Sandick en Elisabeth Koning die hun emoties bij de door hen waargenomen landschappen krachtig of juist lieflijk in verf omzetten. De exotische Indonesische flora was het specialisme van Elisabeth Koning. Van de in Nederland geschoolde Indische kunstenaar Raden Saleh zijn werken te zien waarin het overzeese land vanuit koloniaal perspectief is weergegeven.  

Tegelijk met Wanderlust toont het Dordts Museum de expositie Watamula, waarin zes eigentijdse kunstenaars reislust koppelen aan expansiedrang en de gevolgen daarvan.

Hans Broek, Charlotte Schleiffert, Kevin Osepa en Jennifer Tee laten niet alleen schoonheid zien, maar ook de vernietigende sporen die de mens nalaat.

Charlotte Schleiffert, What kind of leader do we need II (2014)

Na deze bescheiden selectie blik ik vast even vooruit op de grote najaarstentoonstellingen, waarover ik u in mijn lezingen van het komende seizoen hoop te vertellen.

Nieuwe lezingen seizoen 2022-2023

Gustave Klimt, Adele Bloch 1907

Gustave Klimt. Van Goghmuseum Amsterdam. 7 oktober t/m 8 januari 2023.   
De wegens Corona tweemaal uitgestelde tentoonstelling over Gustav Klimt is dit najaar eindelijk in het Van Gogh Museum te zien. Misschien heeft u zich inmiddels laten verleiden tot een bezoek aan de met muzikale effecten opgeleukte ‘immersieve’ tentoonstelling Gustav Klimt: Goud en Kleurrijk in het digitale museum Fabrique des Lumières. In deze op de totaalervaring gerichte presentatie wordt de bezoeker helemaal ondergedompeld, maar er is geen verband met de tentoonstelling.

Wanneer u mijn lezing bijwoont kunt u op traditionele wijze via oog en oor genieten van de kleurrijke werken van Gustave Klimt (1862-1918) en belangrijker nog kennisnemen van verhaal achter zijn werk. Tijdens het fin de siècle, de tijd van de Jugendstil, Art Nouveau en Wiener Secession, zette hij met zijn gekunstelde decoratieve stijl de toon. Zijn afbeeldingen van verleidelijke door fantasierijke, vegetatieve ornamenten omgeven vrouwen voorzag hij letterlijk en figuurlijk van een gouden randje! De tentoonstelling laat invloeden zien van Monet, Van Gogh en Matisse en werpt licht op de invloed die Klimt op zijn beurt uitoefende op Whistler, Toorop en Rodin. 

Lezingen Gustave Klimt:
Woensdagochtend 19 oktober, Cultuurhoek Driebergen.
Donderdagavond    20 oktober & vrijdagochtend 4 november, Oosterkerk, Zeist

Manhattan Masters. Kunstschatten uit New York. Van 22 september tot en met 15 januari in het Mauritshuis.

Rembrandt zelfportret 1658, the frick collection NY

Het Mauritshuis sluit haar jubileumjaar af met een unieke tentoonstelling van topstukken uit New York. Bij hoge uitzondering leent de The Frick Collection een deel van haar Europese collectie uit. Ruim honderd jaar geleden vond een ware exodus plaats van Hollandse en Engelse schilderijen naar Amerika. Deze werken vonden een plek in de stadspaleizen van de nouveau riches, die in de HBO serie The Gilded Age zo treffend geportretteerd worden. De collectie werd bijeengebracht door de legendarische staalmagnaat Henry Clay Frick (1849-1919). Van eenvoudige komaf werd hij de verpersoonlijking van the American dream! Onder de topwerken bevindt zich het beroemde Zelfportret van Rembrandt uit 1658, zijn Poolse Ruiter (1655), zijn portret van Nicolaas Ruts uit 1631 en Johannes Vermeers Dame en dienstbode uit 1666.

De collectie bevat ook portretten van Fricks favoriete kunstenaars Gainsborough en Reynolds. Een onbetwist hoogtepunt is Ingres betoverende portret van de Comtesse d’Haussonville. Welke werken uit de enorme collectie naar Den Haag komen blijft voorlopig geheim. Het Mauritshuis houdt de spanning er tot de opening op 27 september in. Het enige wat het museum erover kwijt wil is dat het gaat om 10 topwerken van Hollandse schilderkunst, die nog door Henry Clay Frick zelf zijn aangekocht.

Van 1 tot en met 30 november is Rembrandts Vaandeldrager eveneens te zien in het Mauritshuis.

Lezingen over Manhattan Masters:
Woensdagochtend 16 november,  Cultuurhoek, Driebergen
Vrijdagochtend       18 november,  Oosterkerk, Zeist

Pompeï Fresco

Pompeï. Drents Museum, Assen. Naar verwacht van 13 november t/m 5 maart

Na eerdere spraakmakende archeologische tentoonstellingen presenteert het Drents Museum dit najaar een bijzondere expositie over Pompeï, de stad die in 79 n. Chr. door een uitbarsting van de Vesuvius werd vernietigd. Rond het midden van de achttiende eeuw kwamen resten van de onder as en puin bedolven stad weer aan het licht. En daar vlakbij ontdekten archeologen nòg een spectaculaire, maar minder toegankelijke stad: Herculaneum, die schuilging onder een dikke laag gestolde lava. Onder de koning van Napels, Karel de Bourbon, werd een aanvang gemaakt met opgravingen. De ontdekte marmeren beelden en schilderingen veroorzaakten een hernieuwde belangstelling voor de klassieke oudheid en resulteerden in een daarop geïnspireerde kunststroming: het neo-classicisme.

Het Drents Museum vertelt het dramatische verhaal van de laatste uren van de inwoners van deze steden. In het Archeologisch Museum van Napels zie je ontroerende afgietsels van de slachtoffers, die verstikt door vulkanische gassen, solitair ineengedoken of in elkaars armen, hun laatste bange momenten beleefden. Wie waren zij en hoe leefden deze mensen voordat de vulkaan uitbarstte en gehoor gevend aan het denkbeeldige commando freeze, voor altijd in een laatst aangenomen houding versteenden? Aan de hand van unieke topstukken uit Italiaanse collecties, wordt leven en werk van de Romeinen uit die tijd verteld.

Lezingen over Pompei en Herculaneum:
Donderdagavond     8 december Oosterkerk, Zeist.
Woensdagochtend 14 december  Cultuurhoek, Driebergen

Johannes VermeerRijksmuseum Amsterdam 10 februari t/m 11 juni 2023

Het melkmeisje, Johannes Vermeer, ca. 1660

In samenwerking met het Mauritshuis presenteert het Rijksmuseum van 10 februari tot 11 juni een unieke overzichtstentoonstelling gewijd aan Johannes Vermeer (1632-1675). Naast werk uit Nederlands kunstbezit, zijn buitenlandse bruiklenen te zien, zoals de Geograaf uit Frankfurt en de Schrijvende vrouw met dienstbode uit Dublin.

Met het eigen Melkmeisje, het Straatje en het Meisje met de Parel uit het Mauritshuis, is deze expositie de grootste Vermeer tentoonstelling ooit. Vermeers oeuvre, dat slechts 35 werken telt, is de perfecte illustratie van het gezegde …’niet het vele is goed, doch het goede is veel’…  

Lezingen bij de grote Vermeer tentoonstelling:
Donderdagavond    23 februari, Oosterkerk,  Zeist
Woensdagochtend   8 maart,    Cultuurhoek, Driebergen

Castellum Hoge Woerd, de Meern.

Tijdens een opgraving in een boomgaard in de Meern had ik als archeologiestudent in de winter van 1982 -en de begeleidende archeologen evenmin- nooit kunnen denken dat jaren later op die plek een museum zou verrijzen. Ondergebracht in (de vorm van) het hier ontdekte Romeinse grensfort, waarvan tijdens latere opgravingen voor de aanleg van de Vinexwijk Leidsche Rijn, de sporen zichtbaar werden. In deze lezing neem ik u mee terug in de tijd. In het zogenoemde Castellum, dat deel uitmaakte van de Limes, een keten van verdedigingsforten aan de noordgrens van het Romeinse Rijk, was het een en al bedrijvigheid. Op het geringe oppervlak van anderhalf voetbalveld was een militaire eenheid van 480 man -een Cohort- gelegerd. Dat gold ook voor het daarbuiten gelegen kampdorp -de vicus- waar gezinsleden van de soldaten, neringdoenden, handelaren en herbergiers woonden.

Laat u in deze lezing meenemen naar het verre verleden èn het heden, want in Museum het Castellum is het nog steeds een en al bedrijvigheid!

Lezingen over het Castellum in de Meern:
Woensdagochtend 19 april, Cultuurhoek, Driebergen
Donderdagavond   20 april, Oosterkerk,    Zeist