Welkom


Beste Lezer,  

Ook zonder wintertijd is het duidelijk: de donkere dagen zijn nu echt begonnen! Wat Corona nog in petto mag hebben; aan onze musea zal het niet liggen. Met veel interessante tentoonstellingen kunnen we deze winter op cultureel gebied in elk geval veel beleven. Het is te veel om op te noemen. Hierbij een selectie uit de onlangs geopende winter -tentoonstellingen, waarmee niet gezegd is dat ongenoemde exposities niet de moeite waard zijn.

Met lezingen en blogs over de tentoonstellingen Maria Magdalena en Artemisia Gentileschi is het seizoen voor mij al begonnen. Kijk straks ook nog even naar lezingen over Jacob Jordaens en Frida Kahlo die ik in de loop van deze winter hoop te geven.

Magnetisch Noorden; Canada verbeeld in schilderkunst 1910-1940. Tot en met 9 januari in Kunsthal Rotterdam. 

Lawren S. Harris, Icebergs, Davis Strait, 1930 Olieverf op doek, Geschonken door mr. en mevr. H. Spencer Clark McMichael Canadian Art Collection 1971.17 © Family of Lawren S. Harris

Met de tentoonstelling het Magnetisch Noorden gaat een in Nederland ongekende wereld open. Tachtig werken van de zogenoemde Group of Seven bieden een venster op de ongerepte natuur van Noord Canada, zoals gezien en gefilterd door de blik van Canadese kunstenaars. Waakzaamheid is echter geboden. Schermend met termen als First Nations, Whitewashing en Culturele-toe-eigening plaatsen eigentijdse waarnemers kritische kanttekeningen. Dat doet aan de pracht van de kleurrijke expressieve boslandschappen, de gestileerde impressies van ijsbergen- en ijsschotsen en schilderijen met totems van de first nations echter niets af. Het werk van Tom Thomson, Lawren S. Harris, Emily Carr en anderen maakt een bezoek aan de Kunsthal de moeite waard. Tot en met 9 januari in de Kunsthal. Ter voorbereiding op uw bezoek kunt u alvast onder deze link mijn impressie lezen.

Facelifts & Make-overs, tot en met 9 januari in het Mauritshuis Den Haag.

Frans Hals (1582/83-1666), Portret van Aletta Hanemans, 1625, Mauritshuis, Den Haag

Je hoort er tegenwoordig veel over. Ooglidcorrecties, het wegwerken van een denkrimpel of kloofjes in de bovenlip. Ingrepen die niet altijd succesvol zijn. Niet alleen ijdele 40-plussers maar ook dames èn heren van ver boven de honderd kunnen voor een geslaagde make-over terecht in het Haagse Mauritshuis. Sommigen krijgen een extra steuntje in de rug, andere een pealing of een nieuwe foundation. In een video op de website van het museum vertelt restaurator en samensteller van de  tentoonstelling Sabrina Melloni over de werkwijze, technieken èn de dilemma’s waar restauratoren zich voor gesteld zien. Zoals: moet je later aangebrachte ‘verbeteringen’ aan een schilderij zichtbaar laten?

Naar de website van het Maurithuis.

De Botanische Revolutie. Tot en met 9 januari in het Centraal Museum, Utrecht.

Als een gunstig neveneffect van Corona is een opleving in tuinieren ontstaan. Tuincentra varen er wel bij. In het Centraal Museum wordt de tuin gepresenteerd als een plek van hoop en weerstand. Ook de relatie tussen mens en natuur, die in de actuele klimaatcrisis velen bezig houdt, komt aan bod. Met historische en eigentijdse teksten en kunstwerken wordt de botanie van alle kanten in beeld gebracht.
Er is werk te zien van Tetsumi Kudo, die in de jaren ’70 al waarschuwde voor de desastreuze invloed van de mens op de natuur. Henk Wildschut fotografeerde geïmproviseerde tuintjes van ontwortelde mensen in vluchtelingenkampen. Een openbaring voor wie geïnteresseerd is in de natuur en de toekomst van onze planeet!

Naar de website van het Centraal Museum

Vergeet Mij Niet: Renaissanceportretten: van Dürer tot Sofonisba. Tot en met 16 januari in Rijksmuseum Amsterdam

Petrus Christus, Portret van een jonge vrouw, ca. 1470. Gemäldegalerie, Berlin.

Ernstig, ingetogen en zelden of nooit lachend kijken ze ons vanuit een ver verleden aan. Vorsten, aristocraten, welgestelde burgers en gewone mensen die zich in de 16e en de 17e eeuw lieten portretteren. Door hun beeltenis waren ze tijdens afwezigheid toch aanwezig. Belangrijker nog was de drijfveer om na de dood niet te worden vergeten… 

Dat is maar ten dele gelukt. In de collectie van het Rijksmuseum zijn heel wat gezichten bewaard. Ze vertellen iets over ambities, verlangen en verlies, maar wie gaan achter de veelal anonieme beeltenissen schuil?

Tot en met 16 januari zijn meer dan honderd vroege Noord-Nederlandse portretten te zien. Wie ze ook waren de geportretteerden evoceren allen dezelfde wens: “vergeet me niet”.

Bezoek de website van het Rijksmuseum . Voor verhalen achter de portretten, workshops, podcasts en meer.

Icons: topstukken uit de National Portrait Gallery. Tot en met 9 januari in het Fries Museum in Leeuwarden

Queen Elizabeth I, verbonden aan Nicholas Hilliard , 1575 National Portret Gallery. Londen

Door een gelukkige omstandigheid -de Londense National Portrait Gallery staat in de steigers- kunt u tot 9 januari in Leeuwarden nòg meer portretten bekijken. Meer dan 100 historische en eigentijdse meesterwerken doen op hun Grand Tour door Europa Leeuwarden of all places aan. De unieke gelegenheid om deze schilderijen, foto’s, beelden prenten en tekeningen van kunstenaars als Peter Paul Rubens, Antoon van Dijck, maar ook Andy Warhol, Marlene Dumas, David Hockney in Friesland te kunnen bewonderen is een once-in-a-lifetime experience!

Bezoek de website van het Fries Museum, Leeuwarden.

Picasso-Giacometti. Tot en met 13 februari in Museum Voorlinden, Wassenaar.

Het prachtig aan de Wassenaarse duinrand gelegen Museum Voorlinden brengt deze winter een verrassende tentoonstelling gewijd aan Pablo Picasso (1881-1973) en Alberto Giacometti (1901-1966). Met hun baanbrekende artistieke ideeën oogstten zij niet alleen veel waardering bij het publiek, maar ook bij elkaar; resulterend in een inspirerende vriendschap. De expositie, die eerder in Parijs en Qatar getoond werd, laat zien hoe dit contact tot onderlinge beïnvloeding heeft geleid.

Alberto Giacometti, Homme qui marche II (1960). Fondation Giacometti, © Succession Alberto Giacometti / ADAGP, Paris, 2021 : Pablo Picasso, L’Ombre (1953). Musée national Picasso-Paris, © Succession Picasso 2021 Photo: © RMN-Grand Palais (Musée national Picasso-Paris) – © Mathieu Rabeau

Bezoek de website van Museum Voorlinden

In het Licht van Cuyp. Tot en met 6 maart in het Dordrechts Museum.

Aelbert Cuyp, Het Valkhof Nijmegen, ca. 1655 Woburn Abbey, England

Tot en met 6 maart presenteert het Dordrechts museum een expositie over een van de belangrijkste 17e eeuwse schilders: de in Dordt geboren Aelbert Cuyp (1620-1691). Geliefd om zijn idyllische (rivier)landschappen met ruiters, koeien en figuren, die hij  badend in nevelachtig zonlicht weergaf. In deze tentoonstelling worden ca. dertig werken van zijn hand getoond. Hij oogstte veel waardering en zijn invloed is ook in het werk van andere kunstenaars te zien.  Cuyp woonde en werkte vrijwel zijn hele leven in Dordrecht. In de 18e eeuw waaide zijn faam over naar  Engeland, waar een ware Cuyp-rage ontstond! In nog eens dertig schilderijen van Thomas Gainsborough, John Constable, John Mallord William Turner en anderen is te zien dat zij zich lieten inspireren door Cuyps idyllische landschappen.

Ga naar de website van het Dordrechts Museum voor meer informatie en Cuyp Video’s.

Maria Magdalena tot en met 9 januari in Museum Catharijneconvent.

Alfred Stevens, Maria Magdalena, ca. 1887. Gent, Museum voor Schone Kunsten.

Bij het horen van haar naam reproduceert mijn auditieve geheugen de stem van Yvonne Elliman:

… ‘I don’t know how to love him’

De vragen die Maria Magdalena zich in deze beroemde song uit de film Jesus Christ Superstar stelt zijn in het kader van deze expositie nog steeds actueel. Wat bracht haar zo in verwarring en wie was Maria Magdalena?
Komt het beeld dat we uit films, boeken en schilderijen van haar kennen overeen met ‘dè’ bijbelse Magdalena? De tentoonstelling leert dat zij een vrouw is met vele gezichten; samengesteld uit nieuwtestamentische- en apokriefe bijbelverhalen, interpretaties daarvan en legendes. Variërend van een patiënt die door Jezus wordt genezen, een vrouw van lichte zeden, een vrouwelijke apostel en zelfs als echtgenote van Gods zoon. Deze mysterieuze vrouw, die ook als feministe avant-la-lettre wordt gezien, heeft kunstenaars door de eeuwen heen geïnspireerd tot mooie, ontroerende en soms ook confronterende werken zoals van eigentijdse kunstenaars als David laChapelle, Helen Verhoeven en Marlene Dumas. U vindt mijn uitgebreide artikel onder de volgende link: Maria Magdalena.
Bezoek ook de website van het Catharijneconvent

Viva la Frida, tot en met 27 maart in het Drents Museum Assen

Ttot en met 27 maart kunt u voor een grande parade in Assen terecht. Onder de levenslustige titel Viva la Frida toont het Drents Museum kunstwerken en persoonlijke voorwerpen uit de collectie van Frida’s erfgename: Dolores Olmeda. Hieronder volgt een korte impressie. Klik hier voor een uitgebreide bespreking van deze tentoonstelling. Lezing over haar leven en werk op 2 en 3 februari.

Artemisia, Vrouw en Macht tot en met 23 januari in het rijksmuseum Twenthe

Deze tentoonstelling laat u het werk van de Italiaanse barokschilder Artemisia Gentileschi (1593-1653) zien. . Tussen scènes met onthoofdingen door Caravaggio’s navolgers had Artemisia met haar rauw realistische Judith en Holofernes niet misstaan. Toen ik dit werk in de tentoonstelling Rembrandt en Caravaggio in 2006 zag deed ik automatisch een stap naar achteren om geen bloedspatten op mijn kleding te krijgen! De aanleiding tot dit barbaarse tafereel vormt een #MeToo voorval uit haar jeugd. Artemisia’s talent bleef niet onopgemerkt. In 1616 werd zij als enige vrouw toegelaten tot de Accademia dell’Arte del Disegno in Florence. Ze werd gevraagd voor schilderingen in het Florentijnse Casa Buonarotti en opdrachten in Genua en Venetië. In 1637 belandde ze op uitnodiging van koning Karel I zelfs in Londen. En anno 2021 is ze in Enschede. Rond deze feministe avant-la-lettre organiseert Rijksmuseum Twente de tentoonstelling: Artemisia. Vrouw & Macht.  Leven en werk van deze bijzondere vrouw worden tot en met 23 januari in een nieuw perspectief getoond.

Tot en met 30 januari 2022 kunt u in het Frans Halsmuseum een kijkje nemen bij Jacob Jordaens thuis.

Het werk van deze vroeg zeventiende eeuwse Vlaamse meester Jacob Jordaens (1593-1678) wordt op intieme wijze gepresenteerd in de gereconstrueerde ontvangstkamer van Jordaens zelf. Hier zagen bezoekers en potentiële kopers de portretten, genre- en historiestukken. Zoals het uit 1644 daterende doek, waarin Jordaens zijn zingende familie portretteerde, dat onze eigen Jan Steen tot soortgelijke composities inspireerde: als Soo de ouden songen piepen de jongen. Een  humoristische ogend, doch moraliserende bedoeld werk: ouders pas op: kinderen imiteren de (slechte)  eigenschappen van volwassenen. Dit najaar treedt Jordaens, uit de schaduw van zijn beroemde leermeester Pieter Paul Rubens. Het Frans Hals Museum vormt daarvoor de locatie bij uitstek, want de naamgever van het museum en Jacob Jordaens hanteerden een vergelijkbare vlotte, welhaast impressionistische toets. Lezing op 24 en 26 november.

Wat ik ook niet ongenoemd wil laten is de tentoonstelling Igor Mitoraj (1944-2014) in Museum Beelden aan Zee. Tot 6 februari worden zijn verstilde sculpturen getoond. Ogenschijnlijk klassiek, maar ontstaan sinds de laatste decennia van de 20e eeuw. De Pools-Franse kunstenaar blies zijn op de bijbel, de Griekse mythologie en Romeinse oudheid geïnspireerde werken soms tot enorme proporties op. Zoals de koppen van twee in volstrekte harmonie rustende broers: Hermanos. Van hen, de gebarsten Theseus, maar ook van kleinere bronzen en marmeren  sculpturen als Vulcanus, de genderfluïde Icarus en Aprodisios gaat een magische werking uit. Deze sensatie wordt versterkt door de opstelling tussen met de hemel corresponderende blauwe panelen, het binnenvallende licht, muziek van Bach en Philip Glass èn een rond gesprayde subtiele bloemengeur.
Eigenlijk wilde ik in deze ruimte niet verlaten, maar er was meer. Eveneens op de oudheid geïnspireerde semi-abstracte sculpturen van Pietro Cascella en zijn echtgenote Cordelia von den Steinen, wier werk gebaseerd is op bezigheden van alledag. Deze expositie is nog t/m 19 september te zien.

De Gouden Koets tot en met 27 februari in het Amsterdam Museum.  

Ook al heb je helemaal niets met Prinsjesdag, met de eigenaar van de Gouden koets of met het voertuig zelf dan nog is deze tentoonstelling beslist de moeite waard. De tentoonstelling over de Gouden Koets…. is veel meer dan je verbazen over de pracht en praal van een geschenk dat in 1898 door het volk van Amsterdam werd aangeboden aan koningin Wilhelmina. De ornamentiek en veelzeggende voorstellingen wekken tegenwoordig naast bewondering ook boosheid bij een breed publiek. De tentoonstelling biedt een boeiende kijk op een eeuw Amsterdamse geschiedenis. Velen zullen zich de provocaties en protesten herinneren rond het huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg en ook het verfbommetje dat tijdens de huwelijksrit van prins Willem Alexander en Maxima tegen de koets uiteen spatte… De expositie laat zien dat er reeds van meet af aan oppositie tegen de plannen voor deze kostbare koets bestonden! Om de geraamde kosten van f 7.000,- te dekken werden kwartjes-bewijzen uitgeschreven die door arbeiders in de Jordaan veelvuldig gekocht werden. Een groot bedrag wanneer je bedenkt dat het weeksalaris van een arbeider f 1,25 bedroeg…Verbazingwekkend dat in een stad waar de politieke kleur veeleer rood dan oranje was er juist bij de werkende klasse veel animo bestond voor zo’n duur vorstelijk geschenk! Het Amsterdam museum biedt een podium aan de meerstemmige kijk op de Gouden Koets toen en nu. Eigentijdse kunstenaars lieten zich inspireren tot vragende, ontluisterende en soms ook ontroerende creaties.  Neem via mijn artikel over de Gouden Koets vast een kijkje op de tentoonstelling.

In het Haagse Kunstmuseum kunt u tot 7 november de tentoonstelling Het Gedroomde Museum zien.  

Exterieur Kunstmuseum Den Haag. Foto: Gerrit Schreurs

Conservator Jet van Overeem opende mijn ogen voor het weldoordachte exterieur en interieur van het door architect H.P. Berlage (1856-1934) ontworpen kunstmuseum. Een architectonisch hoogstandje uit 1935, waar ik tot voor kort alleen oog had voor de daar getoonde kunstwerken.  Het museum moest gebouwd worden op een groene locatie vlakbij de zee. Deze bepaling werd in verband met de belichting van de te exposeren kunstwerken van cruciaal belang geacht. Licht zoals je dat alleen in de nabijheid van de zee kunt vinden werd het leitmotiv in het uiteindelijk uitgevoerde ontwerp. Het valt via een ingenieuze dakconstructie binnen in het museum, dat ontworpen werd als symbiose tussen architectuur, kunst en mens. De laatste is daarbij maatgevend. Het traject van ontwerp, naar uiteindelijke oplevering en inrichting wordt aan de hand van maquettes, gedetailleerde bouwtekeningen, artist’s impressions en foto’s ontvouwd. Ontwerp en uitvoering van het museum waren destijds ultramodern. U vindt een uitgebreid artikel over de tentoonstelling hier: Het Gedroomde Museum