Welkom


Beste Lezer,  

Nog maar enkele weken geleden bracht ik enthousiast verslag uit over de tentoonstelling Russische Avant-Garde: Revolutie in de kunst, die voor een heel jaar in de Amsterdamse Hermitage geprogrammeerd stond.
Wie had toen kunnen denken dat deze interessante tentoonstelling door een vreselijke oorlog een maand later alweer gesloten zou worden!  Wegens de schrijnende gebeurtenissen in Oekraïne heeft de directie van het museum bovendien het moedige besluit genomen de banden met het Russische moedermuseum te verbreken. Daarmee werd het Amsterdamse museum afgesneden van de bron, waaruit de curatoren sinds 2009 een reeks prachtige en interessante tentoonstellingen kon samenstellen: de schatkamers van de Hermitage Sint Petersbrug.  

Wat moet een museum zonder eigen collectie?
Gelukkig telt Amsterdam een aantal grote musea met schitterend eigen erfgoed, waaruit het museum voorlopig kan putten.

V.l.n.r.: Taco Dibbits (hoofddirecteur Rijksmuseum), Annabelle Birnie (directeur Hermitage ), burgemeester Halsema van Amsterdam. © Evert Elzinga

Het Melkmeisje van Johannes Vermeer, het favoriete werk van burgemeester Halsema van Amsterdam, is de eerste van zes kunstwerken in een reeks ‘focustentoonstellingen’. Deze zijn voor de duur van 6 weken te gast zal in het museum aan de Amstel, dat onder de naam Dutch Heritage Amsterdam een doorstart maakt. Rond de logés worden verschillende activiteiten voor alle leeftijden georganiseerd. Bovendien biedt het museum onderdak aan de expositie Panorama Amsterdam: een levende geschiedenis van de stad en diverse tijdelijke tentoonstellingen, waaronder een over Koloniale verhalen: work in progress. En er is een leuke presentatie met kinderkunst te zien. Kortom: er is in het Museum aan de Amstel genoeg te beleven! Zelfs voor wie niet van kunst houdt; elke zaterdag vindt in de binnentuin een markt plaats met verse en lokale producten.   

Wat gebeurt er verder nog? Terwijl een aantal eerder besproken exposities zijn verlengd kan alweer genoten worden van nieuwe voorjaarstentoonstellingen, waarvan onderstaand enkele impressies.

Ronduit blij word je van de expositie over het werk van Alphonse Mucha en de Art Nouveau in het Haagse Kunstmuseum. Van alle kanten komen ze naar je toe; de kleurrijke, in sierlijke lijnen weergegeven vrouwen van Mucha, voor wie de superstar Sara Bernhardt meermaals model stond.

Ook de tentoonstelling Van God Los in het Catharijneconvent is een absolute must! Een eyeopener voor jongeren; liepen onze oma’s er echt zò bij: in minirok, hotpants en een beha loos naveltruitje?  Voor 60-plussers die de onstuimige jaren ’60 zelf hebben meegemaakt gaat een reservoir aan vergeten herinneringen en emoties open!

In het Mauritshuis zijn de bloemen buiten gezet en wordt het 200 jarig bestaan gevierd. In volle bloei, Bloemen, bloemen en nog meer bloemen!

Hieronder al vast een impressie van interessante exposities die dit voorjaar in onze musea te zien zijn.

Alphonse Mucha (1860-1939): Art Nouveau in Parijs tot en met 3 juli in het Kunstmuseum, den Haag

Mucha Reverie 1897

Dwalend door de zalen van het kunstmuseum zie ik vrolijk stemmende, kleurrijke affiches van Alphonse Mucha (1860-1939). In 1889 is de uit Tsjechië afkomstige kunstenaar een onbekende nieuwkomer in Parijs. Met het maken van illustraties kan hij ternauwernood in zijn levensonderhoud voorzien. Tot de destijds beroemde actrice Sarah Bernhardt hem vraagt om een affiche voor haar toneelstuk Gismonda te ontwerpen. De met sierlijke florale motieven omgeven beeltenis van Bernhardt zorgt niet alleen voor (nog meer) succes op de Bühne; de onbekende vreemdeling verandert in artistieke zin in een ‘statushouder’! Zijn stijl slaat aan en er volgen meer opdrachten en niet alleen voor theaterproducties. Mucha ontwerpt ook reclame-affiches voor fietsen, de spoorwegen, enkele damesportretten en zelfs een affiche voor een loterij ten behoeve van de armen. 

Met wat fantasie wandel je in deze expositie door het Parijs van het fin de siècle. Blow-ups van oude foto’s en voorbeelden van andere eigentijdse kunstuitingen wordt de historische context geschetst.  Je ziet de bouw van de Eiffeltoren, je betreedt de trappen van het warenhuis Le Printemps. Midden in de grote zaal wordt de laatste damesmode gepresenteerd naast en uitstalling van Art Nouveau glaswerk. Vazen met gestileerde florale motieven, waarmee de botanist Emile Gallé het devies van Mucha in de praktijk brengt: mooie betaalbare ‘sociale’ kunst voor iedereen (…). Ook de fragiele, prachtige creaties van Ludwig Moser worden getoond. En dat alles onder het toeziend oog van de Mucha vrouwen op de posters aan de wand.

De beeltenis van Bernhardt is een constante; nu eens verleidelijk, dan weer weifelend en zelfs moordlustig in beeld gebracht door Mucha. In een van de kabinetten zie je waar hij zijn inspiratie vandaan haalde: een zelf geschoten reeks fotoportretten van naakte vrouwen in velerlei, soms acrobatische-, meest verleidelijke houdingen. Hoewel hij niet tot de Art Nouveau gerekend wilde worden, ademt de Style Mucha wel de sfeer van deze vernieuwende, op de natuur gebaseerde stroming. In 1902 geeft hij een (voorbeelden)boek uit: Documents Décoratifs, met ontwerpen voor affiches, sieraden, serviezen, meubels en objecten van toegepaste kunst. Al eerder, in 1899, verscheen van zijn hand een prachtig geïllustreerd gebed Le Pater. In een apart kabinet zijn enkele bladen uit Mucha’s Onze Vader te zien. Geen beelden van een traditionele christelijke godheid, maar een symbolistische symbiose van christelijke opvattingen en de vrijmetselarij.

WO I markeert het moment waarop de Art Nouveau langzaam uitdooft. Onder de noemer Resonanties wordt de lijn van het fin de siècle doorgetrokken naar de tijd van de Flower Power. Een beweging, waarin -geholpen door geestverruimende middelen- hernieuwde belangstelling voor symbolistische en spirituele kunst een uitweg vindt in psychedelische rock. Le Style Mucha vindt in de jaren ‘60 zijn weg naar San Francisco; hèt centrum van de hippiecultuur.  Eerst leek het mij wat vergezocht, maar de gestileerde, met florale motieven omgeven figuren op de platenhoezen uit die tijd overtuigen toch wel. Opvallend veel zestigplussers blijven in deze laatste zaal wat hangen. En ook ik kom de muzikale favorieten van mijn jeugd tegen: Procul Harum, Pink Floyd, Bob Dylan, Led Zeppelin, Cream en Eric Burdon & the Animals. Bij het zien van de platenhoes van deze band beginnen lang vergeten klanken in mijn hoofd rond te zingen: … there is a house in New Orleans…!

Alphonse Mucha: Art Nouveau in Parijs, tot en met 3 juli in Kunstmuseum Den Haag. Tot die datum zijn ook de onvoorstelbare Strandbeesten van Theo Jansen te zien en tot 31 maart de magisch realistische werken van de Brits-Portugese kunstenaar Paula Rego.

Van God Los: de onstuimige jaren zestig; tot en met 28 augustus 2022 in Museum Catharijneconvent

Onder de enigszins schertsende titel Van God Los? presenteert het Catharijneconvent een boeiende historische tentoonstelling over de onstuimige jaren ’60. Anno 2022 is het nauwelijks meer voor te stellen, dat Nederland in 1960 een van de meest christelijke landen van Europa was. Bij de voorbezichtiging van de expositie laat conservator Tanja Kootte beelden zien van hasj rokende jongeren die gehuld in afgedankte misgewaden hun eigen Woodstock beleefden in het Kralingse bos. Een volgende dia illustreert de ‘tweede beeldenstorm’, die tijdens de secularisering van Nederland plaats vond. Heiligenbeelden werden de kerk uitgedragen, maar niet kapotgeslagen. Een handgeschreven bord kondigt de uitverkoop van religieuze kunst aan: alles voor de halve prijs: kruisbeelden, madonna’s, heilig hartbeelden en wijwaterkruikjes!

Niet alleen deze (ont)roerende stukken, maar ook onroerend goed moest eraan geloven. Een poster roept op tot protest tegen de sloop van de Rotterdamse Koninginnekerk: …’ Wat de nazi’s lieten staan, dat gaat er nu wel aan’.

De naoorlogse decennia werden enerzijds gekenmerkt door een behoudende, door religie bepaalde levenshouding. De herkregen vrede en welvaart stemden tot dankbaarheid. Maar anderzijds ontstond verzet tegen de gevestigde religieuze orde en het establishment in het algemeen. Beelden van happenings, beatmissen, protesterende studenten en provo’s zullen bij 60-Plussers heel wat los maken. 

Anno 2022 worden wij via sociale media non stop overspoeld met wereldnieuws. In de jaren ’60 kwam dat naast de krant, via radio en televisie nog gedoceerd binnen. In de verspreiding van wereldnieuws en moderne ideeën ging de televisie al gauw een niet te overschatten rol spelen.  

Beelden van de Vietnamoorlog, honger in Afrika, de rassenstrijd in Amerika en de moord op dominee Martin Luther King dwongen de kijkers om na te denken over actuele politieke en levensbeschouwelijke vragen. En ze zaaiden twijfel aan de voorheen als almachtig beschouwde God, die dit allemaal liet gebeuren. De televisie droeg ertoe bij dat God van zijn voetstuk werd gehaald! De beelden van de moord op dominee Martin Luther King en president John F. Kennedy werden voor altijd in mijn kinderbrein geëtst. 

In het destijds spraakmakende programma Mies en Scène laat schrijver Godfried Bomans zijn humoristische maar heldere licht schijnen op het veranderende godsbeeld: …’God is verhuisd… naar cafés, naar huiskamers, de straat op’… en …‘hij is aardiger geworden’…

Bomans was niet de enige die het zo zag, maar niet iedereen ervoer het vertrek van God als bevrijding. Het loslaten van de oude vertrouwde zekerheden, waarbij het leven van wieg tot graf, zowel voor katholieken als protestanten was ingebed in het geloof, betekende voor anderen verlies.

Het tij was echter niet meer te keren. De destijds populaire zanger Bob Dylan zong het ook:   …’ The times are a changing’

Er kwamen andere tijden, zowel binnen als buiten de kerken. In de grote expositiezaal markeert een foto van katholieke geestelijken letterlijk en figuurlijk het startpunt. Alvorens in het vliegtuig te stappen om deel te nemen aan het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) poseren ze nog even voor de verzamelde pers. Het fotomoment legt niet alleen het begin van hun reis vast, maar ook het vertrekpunt van grote veranderingen binnen de Rooms-Katholieke kerk, waarin Nederland voorop zou lopen. Binnenkort meer op dit blog.

Van God Los: de onstuimige jaren zestig; tot en met 28 augustus 2022 in Museum Catharijneconvent

In volle bloei, Bloemen, bloemen en nog meer bloemen! Tot en met 6 juni 2022, Kunstmuseum Den Haag.  

Willem van Aelst, Bloemstilleven met horloge, 1663. Mauritshuis, Den Haag

Het Mauritshuis bestaat 200 jaar. Goede reden om de bloemetjes eens buiten te zetten!

Het heuglijke feit wordt gevierd met ‘vuurwerk in de vazen’! Met werken uit de eigen collectie en bruiklenen uit het buitenland vertelt de expositie het kleurrijke verhaal van bloemstillevens die tussen 1600 en 1750 gecomponeerd werden door kunstenaars als Ambrosius Bosschaert, Roelant Savery, Jan Davidszoon de Heem en niet in de laatste plaats Rachel Ruysch. Het getoonde varieert van eenvoudige tot geraffineerde creaties, waarin de kunstenaars behalve flora ook fauna verwerkte in de vorm van ‘veel kleine kriebelbeestjes’, aldus het persbericht. Willem van Aelst en Abraham Mignon voegden een uurwerk toe, maar voor de goede verstaander was de boodschap dat al wat groeit en bloeit vergankelijk is evident…

De werken zijn in meerdere opzichten bedrieglijk. De geschilderde bloemen lijken tastbaar echt, maar ze worden met verf slechts op het platte vlak gesuggereerd. Daarnaast konden de talrijke soorten nooit tegelijkertijd geplukt en geschikt worden. Tegenwoordig is dat enigszins anders, maar destijds bepaalden de seizoenen welke bloemen er op tafel kwamen. In de verschillende jaargetijden werden ze door de kunstenaars ‘naar ‘t leven’ geschetst om later bijeengebonden te worden tot één schitterend boeket!

Tentoonstelling in Volle Bloei, tot en met 6 juni in het Mauritshuis.

Tentoonstelling God op aarde: keizer Domitianus  t/m zondag 22 mei in het Rijksmuseum van Oudheden

Onlangs had ik het voorrecht de tentoonstelling God op Aarde. Keizer Domitianus, te bezoeken. Gisteren geopend in het Rijksmuseum van Oudheden en nu al weer (tijdelijk) gesloten tot en met 14 januari. Hier leest u een eerste impressie van deze schitterende tentoonstelling, wellicht de mooiste en duurste onder het ‘bewind’ van directeur Wim Weiland. Een tentoonstelling over een ‘vergeten’ keizer. De expositie begint als een thriller; met de moord op Domitianus (81-97 ad). Na deze heftige binnenkomer wordt u meegenomen naar de tijd van Domitianus en zijn familieleden, de Flaviërs. Uiteraard met veel historische context, waarover u binnenkort op deze site een uitgebreid artikel kunt lezen.

Keizer Domitianus had er tijdens zijn regeringsperiode (81-96 AD) juist alles aan gedaan om zijn herinnering levend te houden. Toch staat hij tegenwoordig te boek als de vergeten keizer, terwijl hij bij zijn manschappen en het volk populair was.

Hij voltooide het bouwproject van zijn vader keizer Vespasianus. Het Colosseum dat plaats bood aan 30.000 toeschouwers is slechts één van de vele gebouwen die in Domitianus tijd van de grond kwamen. Hoe komt het dat bijna niemand dit nog weet, terwijl de naam van zijn aannemer tot de huidige dag bewaard is gebleven? Het grafmonument van de bouwers, de Haterii is -met afbeeldingen van de in Domitianus opdracht gerealiseerde projecten- in de tentoonstelling te zien.

Domitianus naam werd middels een decreet van de Senaat van alle officiële gebouwen verwijderd en zijn marmeren portretbustes werden in een iconoclastische furie vernield of gebeiteld tot de kop van iemand anders. In de tentoonstelling zie je daarvan een voorbeeld in de tanige kop van zijn opvolger Nerva.

Waarom werd de damnatio memoriae over Domitianus uitgesproken ?
Dat kun je zien in de schitterende wintertentoonstelling van het RMO. Aan de hand van 275 objecten wordt het bijzondere verhaal van deze vergeten keizer verteld. Een van de samenstellers van de tentoonstelling Nathalie de Haan benadrukt dat de expositie niet bedoeld is om hem te rehabiliteren. Goede keizers bestaan (bijna) niet, maar de tentoonstelling vertelt het interessante levensverhaal van Domitianus, zijn vader Vespasianus, zijn broer en voorganger Titus en hun vrouwen, die samen de dynastie der Flaviërs vormen. Met hun hoog gekapte krullenbollen zetten Domitianus echtgenote Domitia en zijn nicht (en minnares) Julia Titi een veel nagevolgde trend: het Flavische kapsel. De bezoeker wordt direct geconfronteerd met de moord op Domitianus. De perfecte moord, zou je bijna zeggen. Juist toen hij opgelucht ademhaalde, omdat de voorspelling dat hij in de ochtend van 18 september van het jaar 96 zou sterven, de-goden-zij-dank, niet was uitgekomen, gebeurde het toch! Misleid door zijn bediende die de klok een uur vooruit had gezet, trok Domitianus zich terug om zich te verkleden. In de stilte van zijn slaapvertrek wist de dood hem alsnog te vinden.

Na deze schokkende entree geven thematisch gepresenteerde flash-backs een indruk van Domitianus leven en zijn tijd. Het begon rooskleurig: hij werd op 24 oktober van het jaar 51 als derde kind van Vespasianus en Domitilla in de Granaatappelstraat geboren… Via een levensgroot op de wand geprojecteerd beeld van het atrium van het (fictieve) geboortehuis, stap je zijn wereld binnen…

God op Aarde. Keizer Domitianus’ tot en met 22 mei in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden; daarna in Rome te zien. Lees er binnenkort meer over op www.uitdekunstmarina.nl

Nadat ik wegens ziekte de Lezing over Keizer Domitianus in de Cultuurhoek helaas moest annuleren, hoop ik deze bij voldoende belangstelling op 4 mei a.s., 10.00 uur alsnog te geven.  Luister en huiver bij het bijzondere verhaal over deze ‘vergeten’ Romeinse Keizer, wiens bouwprojecten als het Colosseum en de Boog van Titus de aanblik van Rome nog altijd bepalen! 

Zie ook: Lezingen in Zeist en Driebergen

Calder Now, Kunsthal Rotterdam. Tot en met 29 mei 2022.

Tot eind mei presenteert de Rotterdamse Kunsthal een unieke tentoonstelling ingericht rond twintig sculpturen van Alexander Calder (1898-1976). Artefacten, ontsproten aan het artistieke, grensverleggende brein van deze Amerikaanse kunstenaar. Aan de gebruikelijke drie dimensies van een beeldhouwwerk trachtte hij de vierde dimensie van tijd toe te voegen. Daartoe haalde hij zijn ‘sculpturen’ van hun traditionele voetstuk en hing ze op. Sommige bewegen dankzij in de ruimte aanwezige luchtstromen, zoals zijn mobile Red Disc and Gong uit 1940, dat daardoor op een onverwacht moment ook nog geluid produceert!

Calder, Untitled. Maquette for 1939 New York World’s Fair, Calder Foundation, New York
Foto: Marina Marijnen

Andere bewegen mechanisch. In de jaren ’60 mochten museumbezoekers deze zogenoemde stabiles nog eigenhandig in beweging te zetten, maar dat is verleden tijd. Naar de Maquette for 1939 New York World’s Fair die als Untitled wordt gepresenteerd, mag je tegenwoordig alleen nog maar kijken… Behalve werk van Calder zelf worden op zijn ideeën geïnspireerde, zinneprikkelende creaties van tien eigentijdse kunstenaars getoond. Zoals Ernesto Neto’s installatie  met op zuigvoeten van anemonen gelijkende metershoge fuiken. Wanneer je deze ruimte met gesloten ogen zou betreden, zou je je in een VOC pakhuis met specerijen kunnen wanen. ‘It happens when the body is Anatomy of Time uit 2000.

Ook zijn er wonderlijke installaties die de zwaartekracht tarten en sculpturen die buitengewone optische ervaringen veroorzaken.

De gecombineerde installatie-performance van Aki Sasamoto is wat lastiger te begrijpen. Voor het verwonderde oog van de aanwezigen debuteerde zij, nu eens over de vloer rollend, dan weer schuivend met de panelen van haar Japanse huis, tijdens een voorbezichtiging met haar performance ‘Squirrel Ways’  

Verschillende van Calders objecten zijn op dieren geïnspireerd; zoals een eenvoudige mobile in de vorm van twee vissen. Inwoners van de Rotterdamse wijk Hoogvliet krijgen bij het zien van een sculptuurtje in de vorm van een Louise Bourgeoisachtige miereneter wellicht een schok van herkenning. Dit ontwerp is opgeblazen tot enorme proporties in de openbare ruimte van hun eigen woonwijk te vinden!

In een FB bericht brengt Mariëtte Haveman Calders veronderstelde reactie op deze latere kunstwerken treffend onder woorden: … Bij sommige zou hij enthousiast gereageerd hebben; bij andere had hij gezwegen… 

Bij verschillende creaties zie ik wat de eigentijdse kunstenaar voor ogen stond; bij andere is de associatie minder duidelijk. Logisch, want de blik van iedere kijker is geprogrammeerd door eigen (kijk)ervaringen. 
Dwalend door de ruime zalen word je af en toe opgeschrikt door een hels kabaal, veroorzaakt door een windmachine, waarmee een op de grond liggende parachute tot een sculptuur wordt opgeblazen. Met Pionier I (2011) wil Carsten Nicolai (1964)  ‘ingewikkelde processen van tijd, geluid en ruimte toegankelijk en zichtbaar maken voor de beschouwer’…

De Amerikaanse keramiste Simone Leigh (1976) vindt inspiratie in de artistieke tradities van de oorspronkelijke- en later vanuit West-Afrika gekomen landgenoten.    In haar creaties spelen vrouwen een hoofdrol. Met de hier getoonde Windharp en de Buste van een zwarte vrouw zal zij volgende jaar op de Biënnale in Venetië acte de presence geven. 

Deze tentoonstelling biedt een unieke kans om werken van Calder in dialoog te zien met daarop geïnspireerd werk van hedendaagse kunstenaars. Hun drijfveren worden in een fraai vormgegeven catalogus uiteen gezet. 

Wie na het zien van de tentoonstelling artistieke aspiraties heeft kan terecht in Studio Calder Now omdesgewenst in samenwerking met de kunstenaars van All you can Art– te experimenteren met de principes die aan Calders kunst ten grondslag liggen: verbeelding, balans en abstractie.

Link: Kunsthal Calder now

Viva la Frida, tot en met 18 april in het Drents Museum Assen

Ttot en met 18 april kunt u voor een grande parade in Assen terecht. Onder de levenslustige titel Viva la Frida toont het Drents Museum kunstwerken en persoonlijke voorwerpen uit de collectie van Frida’s erfgename: Dolores Olmeda. Hieronder volgt een korte impressie. Klik hier voor een uitgebreide bespreking van deze tentoonstelling. Lezing over haar leven en werk op 2 en 3 februari.

Tot en met 8 mei 2022 kunt u in het Frans Halsmuseum een kijkje nemen bij Jacob Jordaens thuis.

Het werk van deze vroeg zeventiende eeuwse Vlaamse meester Jacob Jordaens (1593-1678) wordt op intieme wijze gepresenteerd in de gereconstrueerde ontvangstkamer van Jordaens zelf. Hier zagen bezoekers en potentiële kopers de portretten, genre- en historiestukken. Zoals het uit 1644 daterende doek, waarin Jordaens zijn zingende familie portretteerde, dat onze eigen Jan Steen tot soortgelijke composities inspireerde: als Soo de ouden songen piepen de jongen. Een  humoristische ogend, doch moraliserende bedoeld werk: ouders pas op: kinderen imiteren de (slechte)  eigenschappen van volwassenen. Dit najaar treedt Jordaens, uit de schaduw van zijn beroemde leermeester Pieter Paul Rubens. Het Frans Hals Museum vormt daarvoor de locatie bij uitstek, want de naamgever van het museum en Jacob Jordaens hanteerden een vergelijkbare vlotte, welhaast impressionistische toets. Lezing op 24 en 26 november.

Wat ik beslist niet ongenoemd wil laten is de tentoonstelling Igor Mitoraj (1944-2014) in Museum Beelden aan Zee. Tot 21 april worden zijn verstilde sculpturen getoond. Ogenschijnlijk klassiek, maar ontstaan sinds de laatste decennia van de 20e eeuw. De Pools-Franse kunstenaar blies zijn op de bijbel, de Griekse mythologie en Romeinse oudheid geïnspireerde werken soms tot enorme proporties op. Zoals de koppen van twee in volstrekte harmonie rustende broers: Hermanos. Van hen, de gebarsten Theseus, maar ook van kleinere bronzen en marmeren  sculpturen als Vulcanus, de genderfluïde Icarus en Aprodisios gaat een magische werking uit. Deze sensatie wordt versterkt door de opstelling tussen met de hemel corresponderende blauwe panelen, het binnenvallende licht, muziek van Bach en Philip Glass èn een rond gesprayde subtiele bloemengeur.
Eigenlijk wilde ik in deze ruimte niet verlaten, maar er was meer. Eveneens op de oudheid geïnspireerde semi-abstracte sculpturen van Pietro Cascella en zijn echtgenote Cordelia von den Steinen, wier werk gebaseerd is op bezigheden van alledag. Deze expositie is nog t/m 21 april te zien.