In deze eerste grote Hollandse overzichtstentoonstelling van Pekka Halonen, waan je je even in Finland. Tot 17 augustus zie je in realistisch-impressionistische toets geschilderde kleurrijke natuuropnames en sneeuwlandschappen, zoals je nog nooit gezien hebt. Zelfs de impressies van gekristalliseerd water zijn in veelkleurige streken neergezet. Een kunstgreep die hem in eigen land de bijnaam sneeuwschilder bezorgde. Halonen was eveneens goed in de karakteristieke weergave van menselijke figuren. Daarvan is de verstilde impressie van een dromerige jongen aan de waterkant een mooi voorbeeld. Het licht van de opkomende zon wordt op Turniaanse wijze weerspiegeld op het water en omkranst het witte haar van de knaap als een aureool. Welkom in de wereld van Pekka Hallonen (1865–1933).
Heel origineel is het doek met een groep gestileerde houtvesters. De samenstellers van de expositie zien invloeden van de destijds geliefde Japanse prentkunst. Zoals de door de lijst afgesneden bomen en het vogelvluchtprspectief. Het werk deed mij denken aan de beulen in doeken van Italiaanse quattrocento schilders als Piero della Francesca en Antonio del Pollaiuolo. De houding van deze figuren en het eerdergenoemde licht van Turner zijn ongetwijfeld echo’s van de lessen die hij opdeed aan de academie van Helsinki en werken die hij in het Louvre zag tijdens zijn verblijf in Parijs. In 1900 nam hij daar deel aan de Wereldtentoonstelling. In 1890 werkte hij zelfs enige tijd samen met Paul Gauguin. Maar sindsdien is hij in onze contreien in de vergetelheid geraakt.
Na zijn Franse avontuur trok hij zich terug aan het meer van Tuusula. De verstilde, landelijke omgeving ten noorden van Helsinki, trok kunstenaars van velerlei disciplines. Ver van de geïndustrialiseerde wereld vonden schilders, schrijvers en de componist Jean Sibelius inspiratie in de hier ontstane kunstenaarskolonie. Halosenniemi, het door Halonen eigenhandig gebouwde huis, werd een zoete inval voor de culturele elite van het land.
In de verstilde natuur kon Halonen zich helemaal overgeven aan het credo, waarvoor hij behalve het raamwerk, geen woorden kon vinden:
“De natuur vormt het geraamte van mijn schilderijen, maar de sfeer is de inhoud, het hoofdgedeelte. Of deze sfeer van buitenaf komt of uit mijzelf, weet ik niet echt. Ik denk liever niet na over zulke problemen, maar op een mooie dag zal ik vinden wat ik zoek, en dan hoef ik het alleen nog maar op doek vast te leggen.”
Het resultaat van deze niet in woorden te vangen inspiratie is te zien in de 94 geëxposeerde bruiklenen uit het Ateneum Art Museum in Helsinki en andere musea. Enkele authentieke schilders attributen verlenen de expositie een persoonlijke toets.
De tentoonstelling, waarin zijn ontwikeling mooi te volgen is, vangt aan met vroeg, deels nog in Parijs ontstaan werk. Gevolgd door doeken die aan het Tuusula meer ontstonden. Met scènes uit het dagelijks leven wist hij de Finse identiteit treffend in beeld te brengen.
De goede verstaander herkent daarin ook signalen van de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen van die tijd. In de vroege 20e eeuw dreigde Finland haar autonomie te verliezen. In het doek met de pioniers zie je een groep Finse mannen die een boom vellen in een besneeuwd landschap. Plaats van handeling is het grensgebeid tussen Finland en Rusland. Destijds probeerde tsaar Nicolaas II Finland binnen Russische invloedssfeer te brengen. De door Halonen neergezette sterke mannen synboleiseren het krachtige verzet van het Finse volk.
Angst voor een herhaling van deze dreiging zal de hedendaagse Finnen niet vreemd zijn. In zijn landschappen spreekt een sterk nationalistisch zelfbewustzijn. De apotheose wordt gevormd met de al genoemde betoverende door het Finse licht beschenen door sneeuwlandschappen, waarin de stilte en de koude bijna zintuiglijk waarneembaar zijn.
Ga gauw kijken naar deze unieke tentoonstelling. Op woensdag en zondagmiddag kun je deelnemen aan een instaprondleiding door de wondere wereld van Pekka Halonen.
Link: Rijksmuseum Twenthe
