Welkom

Beste Lezer,

De Münster Domschat in Museum Catharijneconvent heeft inmiddels plaats gemaakt voor de tentoonstelling Bij ons in de Biblebelt. 
Met verwondering en soms verbazing loop ik door de zalen van het Catharijneconvent, waar tot en met 22 september de wereld van de bevindelijk gereformeerden ontsloten wordt. Anders dan de bezoeker van Museum Catharijne Convent gewend is, deze keer geen oogverblindende objecten en bijzondere schilderijen, maar vooral foto’s en boeken met en over het woord van God. De levenshouding van christenen in de zogenoemde biblebelt wordt niet door beelden, maar vooral met woorden geïllustreerd. Dat heeft te maken met het Tweede van de Tien geboden: …Gij zult u geen gesneden beeld maken… 

Liesbeth Labeur, Ballenbad

Foto’s mogen wel: in de serie Zaterdag/Zondag van Sjaak Verboom ondergaan refo dames op zondag een complete make-over. Door de week casual of hip, op zondag refo-chique. Een interessante eye-opener voor buitenstaanders. Als kunsthistoricus werd ik in de laatste zaal aangenaam verrast door eigentijdse kunst. Deze sectie is zeer de moeite waard! Je zou de installatie van Liesbeth Labeur: een ballenbad als ludiek kunnen ervaren, maar de rode, gele en oranje ballen verwijzen (met wat fantasie) naar de vlammen van de hel in voorstellingen van de smalle en met name de brede weg die daar uitkomt. Ligt wel lekker hoor… en als je er op tijd weer uit klimt bereikt het hellevuur je niet! Wie deze kunstwerken wil zien moet niet op zondag komen, want dan is de refo-kunst verborgen achter een gordijn.

Orgel Nieuwe kerk, Amsterdam

Mooie aanvulling op de Utrechtse tentoonstelling vormt de  Reis in de Tijd in de Amsterdamse Nieuwe Kerk. Tijdens een voorbezichtiging in de Amsterdamse Nieuwe kerk belandde ik achter de prachtig beschilderde orgelluiken van Jan Gerritsz van Bronchorst. Organist Henk Verhoef vertelt honderduit over de bouwgeschiedenis en het gebruik van het uit het midden van de 17e eeuw daterende orgel van orgelbouwer Hans Schonat. En daarbij bleef het niet.. Tijdens enkele virtuoze miniconcertjes trekt hij letterlijk en figuurlijk alle registers open en kijk ik, zittend aan zijn linkerhand, vol bewondering naar zijn vliegensvlugge simultane voetenwerk!
De Nieuwe Kerk presenteert deze zomer t/m 14 september de tentoonstelling Reis in de tijd. Aan de hand van video’s, projecties, teksten en een audiotour wordt de rijke geschiedenis van de kerk en Amsterdam ontsloten. Van katholiek bedehuis tot protestantse hoofdkerk van de stad staat de kerk centraal in een prachtig historisch overzicht. Tijdens een sprankelende rondleiding attendeert Hester Scholvink, conservator van de tentoonstelling, ons op het graf van Lyntgen Romeins Dee, uit 1637 huisvrouw van Pieter Yackopsen Hoiwagen; fraai voorzien van een reliëf met door twee paarden voortgetrokken hooiwagen. Ook opzienbarend is de oudste grafsteen met daarop een ‘portret’ van de overledene: de 16e eeuwse Jeruzalemvaarder Claes Hillebrants Boelens. Op het hoogkoor, het ‘heilige der heiligen van de voormalige (tot ca. 1580) Rooms Katholieke kerk, wordt stil gestaan bij het grafmonument van Michiel de Ruiter. Elders zien we gedenkstenen voor de dichter P.C. Hooft en auteurs als Johan Huizinga en Hella Haasse. In de Kerkmeesterskamer be/verwonderen wij een barokke ‘kraantjeskan’ met bekken, waarin het collectegeld na de dienst werd schoon gewassen! 
Dit en nog veel meer wordt aanschouwelijk gemaakt in deze boeiende Reis in de Tijd. En niet te vergeten: veel Royalty met als stralend middelpunt W.A. en Maxima!

Filippo Palizzi, Meisje op een rots in Sorrento, 1871 © Collezione Fondazione Internazionale Balzan, Badia Polesine

Meer informatie over actuele exposities, zoals de recent in het Drents Museum geopende tentoonstelling Sprezzatura.  Onder deze betekenisvolle (zie mijn bespreking) titel wordt schilderkunst van het fin de siècle getoond, ontstaan tijdens de risorgimento, het streven naar Italiaanse eenwording. De veelal realistische werken weerspiegelen een bewogen periode. Na de eenwording werd met name het zuiden geteisterd door armoede en epidemieën. Andere kunstenaars ontvluchtten de harde werkelijkheid in romantisch getint en symbolistisch werk. Interessant is de cultuurhistorische context. In deze tentoonstelling kom je niet alleen veel te weten over nieuwe stromingen in de Italiaanse kunst, maar ook over de sociale geschiedenis, de literatuur en de muziek van die dagen. Wist u bijvoorbeeld dat de naam van de componist Giuseppe Verdi door monarchisten in de vorm van een acroniem als slogan werd gebruikt voor hun ideaal? Viva V.E.R.D.I.: Vittore Emmanuele Re D’Italia!

Verdi’s Slavenkoor uit de opera Nabucco kreeg zelfs de officieuze status het volkslied van het nieuwe Italie!

Mijn verhaal vindt u hier. (link)

Museum More; Euan Uglow

Euan Uglow, Italian Landscape, 1972, private collection

Museum More in Gorssel biedt tot en met 1 september een podium aan een weinig bekende Britse realist: Euan Uglow (1939-2000). 
Terwijl veel van zijn Amerikaanse en Engelse kunstbroeders rond het midden van de 20e eeuw de figuratie verruilden voor abstractie, bleef Uglow de zichtbare realiteit trouw. Hij zette geen toets zonder het te schilderen model of object nauwkeurig te observeren èn … de maat te nemen. Op veel van zijn werk zijn de markeringen zichtbaar gelaten. Zoals op het doek Diagonal uit 1971-77, waarin een vrouwelijk naakt het doek als een diagonaal van linksboven naar rechtsonder doorsnijdt. Dit werk roept associaties op met de wiskundelessen van de middelbare school. In zijn 60 tentoongestelde werken; vrouwelijke naakten, stillevens, landschappen en portretten herken je inspiratiebronnen uit de kunsthistorische traditie. Zoals Pierro della Francesca, Nicolas Poussin, Cézanne, Picasso en ook Rembrandt! 
Leuk om kennis te maken met een relatief onbekende schilder. U kunt dat ook in Museum More en in mijn review. (link)

Middeleeuwse Tuinen, Rijksmuseum van Oudheden

De kleur- en geurrijke tentoonstelling Middeleeuwse Tuinen is nog tot en met 1 september te zien in het Rijksmuseum van Oudheden. Met de prachtige kalenderbladen en bloemrijke middeleeuwse miniaturen zou je deze expositie wellicht eerder in Museum Catharijneconvent verwachten. Uit dit museum is een 16e eeuws paneel met Maria in een omsloten tuin te zien: een hortus conclusus, waarmee haar maagdelijkheid wordt gesymboliseerd. Toch is de tentoonstelling Middeleeuwse tuinen: aardse paradijzen in oost en west in het RMO op zijn plaats. De bezoeker ziet opgegraven middeleeuws tuingereedschap en een milieuvriendelijk bestrijdings-middel tegen één van de vele plagen van de (moes)tuin: een speciale kruik om (woel)muizen te vangen. De tentoonstelling met westers-christelijke en oosters-islamitische tuinen laat behalve hetgeen daar aan tastbare zaken groeide en bloeide ook afbeeldingen zien van Middeleeuwse tuinen als decor voor religieuze en amoureuze ontmoetingen…

Afgelopen tentoonstellingen

Mauritshuis: Johan Maurits: Bewogen Beeld.

Albert Eckhout, portret van een Tararui man

Interessant was de zomer expositie in het Mauritshuis waarin de Nederlands-Braziliaanse periode onder gouverneur Johan Maurits van Nassau Siegen werd belicht: Johan Maurits: Bewogen Beeld.  Niet alleen in Den Haag, maar ook in Nederlands Brazilië liet graaf Johan Maurits, bouwheer van het Mauritshuis, mooie paleisjes bouwen: Vrijburg en Boa Vista, waaraan vandaag de dag de naam van een stadsdeel in Recife herinnert. In het gevolg van de nieuwe gouverneur van Nederlands Brazilië reisden in 1636 o.a. Frans Post en Albert Eckhout mee. De eerste bracht het landschap en de tweede vooral de flora, fauna en de inlandse bewoners in beeld. 
Tot voor kort werden de verdiensten van Johan Maurits bezongen, maar sinds enige jaren klinken ook kritische geluiden. Op de verwijdering van zijn borstbeeld uit de foyer van het Mauritshuis in 2018 volgde een storm van reacties: positieve en negatieve. 
Anno 2019 acht het Mauritshuis de tijd rijp om de koloniale geschiedenis te herschrijven. Een aanzet daartoe werd gemaakt tijdens een internationaal symposium. Omdat ik ben afgestudeerd op Albert Eckhout een van de hofschilders van Johan Maurits kan dit onderwerp op mijn bijzondere belangstelling rekenen.

Een van de eerste kritische sprekers begon met de sympathieke woorden… ‘don’t blame Johan Maurits for everything!’… 

Mijn bespreking van de tentoonstelling vindt u hier. (link)

Catharijneconvent; Kerkschatten uit Münster

In Museum Catharijneconvent kreeg de bezoeker met kerkschatten uit Münster tot en met 10 juni een schitterende indruk van een Middeleeuwse schatkamer. Een betere locatie voor deze expositie is nauwelijks denkbaar, want ook in de Utrechtse Domkerk werden soortgelijke schatten bewaard. Eind 16e eeuw verdween al het edelmetaal helaas in de smeltoven.  Beschrijvingen in de archieven van het Utrechtse domkapittel geven samen met bewaard gebleven objecten uit Münster een idee van de verdwenen Utrechtse Domschat, waarvan alleen de zogenoemde hamer van Sint Maarten en twee middeleeuwse codices bewaard zijn. Bij de aanblik van de kostbaarheden begrijp je de kritiek van mannen zoals de Franse abt Bernardus van Clairvaux (12e eeuw). Het geld uitgegeven aan deze kostbaarheden had beter aan de armen besteed kunnen worden!  Op deze kritiek hadden de prelaten van de kerk één allesomvattend weerwoord:

 … Deo optimo maximo… voor God is niets groot genoeg! 

Rijksmuseum Twenthe; Naakte Waarheid

Andres Serrano Madonna and Child

Tot en met 16 juni kon u in Rijksmuseum Twenthe kennis nemen van de Naakte Waarheid. Een reis door de wereld van het deels ontklede menselijk lichaam. Met laat-middeleeuwse religieuze stukken van Jezus aan het kruis en vroegchristelijke martelaren. De trouwe bezoeker van Museum Catharijneconvent ontmoet ook hier verschillende bekenden, zoals de Man van Smarten door Geertgen tot Sint Jans en de sculptuur Christus op de Koude Steen welke in Enschede getoond worden in combinatie met eigentijds niet zelden indringend werk. Zoals de embryonaal ogende Madonna and Child  uit de late 20e eeuw; een foto op plexiglas, die Andres Serrano om mij onverklaarbare redenen besprenkelde met urine. Een lichaamsvocht dat hem, getuige een andere foto in de opstelling, A History of Sex uit 1996, bijzonder fascineerde. Interessant waren ook de vele hedendaagse beelden en verbeeldingen van het menselijk naakt. Nu eens in ontroerende, dan weer fascinerende en soms ook provocerende gedaanten.

Rijksmuseum; Alle Rembrandts

Rembrandt, Isaaäk en Rebekka bekend als de Joodse Bruid, 1665 RM Amsterdam

Het zal u vast niet ontgaan zijn: het Rembrandt-jaar, waarin de 350stesterfdag van onze nationale held wordt herdacht, is met de tentoonstelling Alle Rembrandts welke het Rijks Museum in het kader van het Rembrandtjaar organiseerde is inmiddels ook weer verleden tijd. Alle fases van zijn artistieke ontwikkeling werden op thematische wijze gepresenteerd met alle werken, ook tekeningen en etsen, uit de eigen collectie van het Rijks. Ook tekeningen en etsen. Mijn impressie van de tentoonstelling kunt u hier lezen

Van Gogh Museum; David Hockney

David Hockney, Zaalimpressie

En ook David Hockney van wie tot 27 mei kleurrijke veelal monumentale impressies van zijn geliefde Yorkshire te zien waren is weer uit het Van Goghmuseum vertrokken. Maar zijn grote inspiratiebron Vincent van Gogh is gebleven. Mijn impressie van deze  Hockney tentoonstelling staat nog online.