Beste Lezers,
Allereerst wens ik u een mooi 2026 met veel kunstrijke hoogtepunten. In deze tips vindt u alvast enkele suggesties. Zoals De Verbeelding van Japan in het Leidse Sieboldhuis, waar heel toepasselijk onder meer sneeuwrijke Japanse prenten getoond worden. Deze werken brengen op treffende wijze de schoonheid en mystiek van het Japanse landschap in beeld.
Niet ver van het Sieboldhuis ligt het Rijksmuseum van Oudheden (RMO), waar u de tentoonstelling Discovering Ancient Egypt kunt bezoeken. Hier worden mysterieuze objecten uit het oude Egypte met moderne beelddiagnostiek letterlijk en figuurlijk doorgelicht, waardoor verrassende ontdekkingen aan het licht komen.
Vanaf 21 januari is in Singer Laren de expositie De Werelden van Jan Toorop te zien. Deze tentoonstelling belicht een minder bekend aspect van de veelzijdige avant-gardistische kunstenaar, die volgens hedendaagse criteria als migrant en man van kleur ten tonele wordt gevoerd.
Verder naar beneden vindt u tips die ik al eerder publiceerde en die nog actueel zijn.
Kawase Hasui. De Verbeelding van Japan. Tot 16 maart in het Japanmuseum Siebold Huis Leiden.
De Japanse prenten in het Leidse Sieboldhuis roepen herinneringen op aan de lezing die ik lang geleden gaf over Desjima. Een eilandje voor de kust van Nagasaki, waar dienaren van de VOC als enige westerlingen handel mochten drijven met Japan. Wanneer de schepen arriveerden was het een drukte van belang. De rest van het jaar heersten rust en verveling, want zij mochten het eiland niet verlaten. De mannen -voor echtgenotes was de handelspost verboden terrein- zochten vertier bij Japanse prostituees die hen ’s avonds bezochten.
Een van de bekendste bewoners van Desjima is Franz von Siebold (1796-1866). Tijdens zijn werkzaamheden als ‘bedrijfsarts’ (1623-1629) ontwikkelde hij zich tot Japankenner van formaat. Annejet van der Zeil schreef een pakkende dubbelbiografie over Von Siebold en zijn Japanse dochter Oine. Zij werd de eerste vrouwelijke arts in Japan. Met zijn verzameling en publicaties over het in de 19e eeuw nog mysterieuze land heeft Von Siebold zijn sporen nagelaten. Van zijn Japanse jaren dateren interessante prenten. In westerse ogen verdienen de beeltenissen van de ‘roodharige barbaren’ veeleer de benaming karikaturen dan portretten. Onder het penseel van de prentkunstenaar Kawahara Keiga (1786-1860) nam Siebolds puntneus enorme proporties aan. Ook zijn ‘rode’ huid en dito haren werden dik aangezet. Deze zogeheten ukiyo-e prenten met alledaagse voorstellingen en impressies van de vergankelijke geneugten des levens bieden een interessant inkijkje in het toenmalige leven op Desjima. Ook Katsushika Hokusai (1760-1849) en Utagawa Hiroshige (1797-1858), respectievelijk bekend van de Grote golf en100 beroemde gezichten op Edo, brachten de Nederlanders op Desjima in beeld. Verschillende oorlogen en de grote aardbeving van 1923 maakte een einde aan deze traditionele prentkunst.
Tot 15 maart biedt het Sieboldhuis een podium aan Kawase Hasui (1883-1957). Zijn als Shin-Hanga aangeduide prenten belichamen de wedergeboorte van de traditionele Japanse thema’s die hij vernieuwde. In landschappen met de heilige berg Fuji en betoverende winterscènes paste Hasui on-Japans soms een westers perspectief toe. Uit Hasui’s rijke oeuvre van 600 prenten worden ook illustraties voor tijdschriften, menukaarten en posters getoond. Link: Japanmuseum Sieboldhuis
Discovering Ancient Egypt tot 16 maart in het RMO Leiden
Een bijdrage in het winternummer van Kunstschrift deed mijn fascinatie voor het oude Egypte herleven. Als tiener maakte ik in 1969 een werkstuk over Toet-Anch-Amon. In 1922 was de ontdekking van zijn nog verzegelde graf wereldwijd voorpaginanieuws. Vanaf zijn mummiekist blikt de jonggestorven farao de toekomst onverschrokken tegemoet. De zanger Panesy slaat de bezoekers eveneens met een onbewogen uitdrukking gade. In mijn werkstuk noteerde ik een citaat uit Het Beste van augustus 1960:…’SOS voor de tempels van Nubië. … Tenzij de wereld edelmoedig en snel in de buidel tast zal Egypte’s nieuwe stuwdam bij Assoean duizenden van ’s mensen oudste en waardevolste scheppingen doen overspoelen’…
In 1969 organiseerde UNESCO een grootscheepse reddingsactie. Voor haar steun werd Nederland beloond met een geschenk uit het bedreigde gebied. De tempel staat in de voorhal van het RMO, waar nu de tentoonstelling Discovering Ancient Egypt te zien is.
Voor Toet-anch-amon moet je naar het indrukwekkende Grand Egyptian Museum dat onlangs in de nabijheid van de piramides is geopend. In Leiden kun je de oudheden niet alleen bewonderen; in deze expositie worden ook de resultaten van (natuur)wetenschappelijke onderzoek belicht. Je verneemt bovendien dat farao’s uit het Nieuwe Rijk en de Fatimiden en Mammelukken na hen, met belangstelling terugkeken op hun beroemde voorgangers van het Midden- en Oude Rijk. De fascinatie voor- en de pogingen om de geheimen van het oude Egypte te ontrafelen gaat door. Deze zoektocht wordt geïllustreerd met dierenmummies, prachtig versierde teksten op papyrus, sculpturen en manuscripten. Het gaat daarbij om meer dan de verwondering over de esthetische kant van de objecten. Recente ontdekkingen met onderzoeks-methoden als de MRI-scan verlenen de expositie een extra dimensie. De CT-scan van de mummiehuls van de Panesy bracht verrassend genoeg niet het lichaam van een man aan het licht, maar dat van een vrouw. De kist werd kennelijk zonder angst voor repercussies van de goden van het hiernamaals gerecycled voor het stoffelijk overschot van een onbekende vrouw. Dit en meer zie je tot en met 15 maart in het Leidse RMO. Link: RMO Leiden
De Werelden van Jan Toorop, een artistieke zoektocht. Van 21 januari tot 11 mei in Singer Laren
In de zomers van de vroege twintigste eeuw was Jan Toorop (1858-1928) vaak in het landelijke Domburg te vinden. Weg van de grote stad en de industrialisatie bracht hij het eenvoudige leven van de lokale bevolking in beeld. Met zijn Zeeuwse- en vroegere symbolistische werken heeft hij naam gemaakt, maar Toorop heeft ook andere avant-garde stromingen ‘uitgeprobeerd’. Werken waarin hij een impressionistische, pointillistische endivisionistische toets hanteerde geven een indruk van zijn levenslange artistieke zoektocht. In de expositie leer je hem kennen als artistieke omnivoor. Dit beeld wordt aangevuld met werk van tijdgenoten en navolgers. Geïnspireerd op werk van Paul Gauguin en James McNeil Whistler ontwikkelde Toorop een unieke beeldtaal, waarin elementen van eigentijdse Europese kunst en de Javaanse beeldcultuur samen komen. Behalve in contemporaine stromingen vond hij ook inspiratie in herinneringen aan Indonesië, waar hij in 1858 als zoon van Nederlands-Indische ouders werd geboren. Zijn symbolistische werken met beweeglijke lijnen vertonen echo’s van het Wajangspel.
Werken op papier, sculpturen en originele correspondentie bieden een nieuw Aziatisch perspectief op Toorop, die sinds jaar en dag voornamelijk als een belangrijke Nederlandse avant-gardist werd gezien. Met hedendaagse begrippen als ‘koloniale migrant’ en ‘man van kleur’ wordt zijn profiel naar huidige criteria geactualiseerd. De expositie geeft Toorop zijn ware identiteit terug, aldus de samenstellers van de tentoonstelling.
De expositie besteedt ook aandacht aan zijn bekering tot het Rooms-Katholieke geloof. In deze keuze speelde zijn relatie met de dichteres en kunstenaar Miek Janssen een belangrijke rol. De veertien kruiswegstaties uit de St. Bernulphuskerk in Oosterbeek en bruiklenen uit Museum Catharijneconvent getuigen van zijn religieuze bevlogenheid.
Lezingen: 4 maart Cultuurhoek, Driebergen; 6 en 18 maart Oosterkerk, Zeist
Link: informatie en inschrijven
Museum Dorestad, Sinds december weer open in Wijk bij Duurstede
Voor wie de geschiedenis van Dorestad wat is weggezakt en degene die nog nooit over het indrukwekkende verleden van Wijk heeft gehoord is een bezoek aan het vernieuwde Museum Dorestad een aanrader. Een maquette geeft een indruk van de vroegmiddeleeuwse handelsplaats.
Maak een virtuele vaartocht naar Dorestad, waar het vriendelijke Viking meisje Katla geschenken uitdeelt aan de armen. Een goedmakertje voor de plundertochten van haar voorvaderen. De Vikingen waren niet de eerste vreemdelingen die het op dit, strategisch aan twee waterwegen gelegen gebied voorzien hadden.
Aan het begin van onze jaartelling waren de Romeinen hier ook neergestreken. De noordgrens van het Romeinse Rijk werd gemarkeerd door de rivier de Rijn. Van Nijmegen tot Katwijk bouwden de Romeinen een keten van zo’n 20 grensforten en wachttorens. Anders dan het bij Bunnik gelegen Fort Fectio of Castellum Hoge Woerd in de Meern zijn de resten van het hier gelegen Castellum Duristate niet aangetoond. Bij baggerwerkzaamheden bij Rijswijk, tegenover Wijk bij Duurstede, aan de Nederrijn zijn echter veel Romeinse militaire objecten gevonden. Uit de rivierbedding werd onder meer een fraaie infanteriehelm met de ingekraste namen van Titus Allienus Martialis en Statorius Tertius opgediept. Deze uit Thracië (thans Bulgarije) afkomstige soldaten waren hier ver van huis gestationeerd. In de gedaante van een spookachtig hologram spreekt Titus de bezoekers toe. Archeologische vondsten gepresenteerd in een interactieve opstelling schetsen een beeld van de Romeinse tijd (midden 1e– eind 4e eeuw).
Behalve het schrift, waaraan het lettertype Roman nog herinnert, nam de lokale bevolking veel van de Romeinen over. Op de icoontjes van een educatieve kast staan al die nieuwigheden afgebeeld: bakstenen, dakpannen, kip, perziken, olijfolie en wijn, waarmee het eenvoudige lokale menu werd aangevuld.
Museum Dorestad. Dinsdag t/m zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur. Ingang via de VVV in het oude Stadhuis van Wijk bij Duurstede.
Link: Museum Dorestad
Tentoonstelling Ongezien: Ongelijkheid in Geneeskunde. Tot en met 8 maart 2026 in Museum Boerhaave, Leiden.
In het voormalige Caeciliagasthuis is het naar de Leidse hoogleraar Herman Boerhaave (1668-1738) vernoemde museum ondergebracht. Hier wordt de geschiedenis van wetenschap en geneeskunde aanschouwelijk gemaakt. Tot de huidige dag, want wetenschap is nooit ‘af’. In de vaste opstelling zijn actuele voorbeelden van medische verworvenheden te zien, zoals een 3-D-geprint kinderhartje en het indrukwekkende prototype van een ijzeren long; een beademingsapparaat voor polio patiëntjes met verlammende ademhalingsproblemen.
Een bezoek aan dit wetenschapsmuseum is alleen daarom al de moeite waard, maar de tijdelijke expositie “Ongezien” is een aanrader. Waarom? In de tentoonstelling staat een actueel thema in de geneeskunde centraal: de ongelijkheid in benadering en behandeling van mannelijke en vrouwelijke patiënten. Alle mensen gelijk? Vergeet het maar!
De expositie ‘ontleedt’ het feit dat de medische wetenschap eeuwenlang gericht was op het mannelijk lichaam. Inmiddels wordt echter steeds duidelijker dat er tussen mannen en vrouwen vaak grote verschillen bestaan in het diagnosticeren en behandelen van aandoeningen. De expositie informeert de bezoekers bijvoorbeeld over de verschillen in percentage hart- en andere ziekten bij man en vrouw. Pas sinds 1990 moeten bij het onderzoek naar allerlei tot voor kort alleen op mannen toegespitst klinische studies ook vrouwen worden betrokken.
U kunt hier verder lezen over deze interessante tentoonstelling.
De Bourgondiërs. Tot en met 1 februari 2026 in het Limburgs Museum, Venlo
Limburgers staan bekend als Bourgondiërs. Ze houden evenals hun verre voorvaderen van gezellig samenzijn, genietend van een heerlijke maaltijd en een glas wijn, maar hoe bourgondisch is dat eigenlijk?
Tijdens een interview op 5 oktober met de samensteller van de expositie op NPO klassiek hoor ik het antwoord. Remco Beckers vertelt over dè Bourgondiërs, die van 1419 tot 1482 aan de macht waren in het gebied dat we nu Limburg noemen.
Het etiket ‘bourgondisch’ staat voor luxe en genieten van de goede dingen des levens. Die associatie is gebaseerd op schilderijen en wandtapijten met afbeeldingen van uitbundige feesten en overdadige maaltijden van de hertogen van Bourgondië. Op de wand zie je een uitvergroting van de miniatuur van het bekende feestmaal van Jean Duc du Berry, zoals weergegeven in zijn gebedenboek de Très Riches Heures du Duc de Berry, De tentoonstelling onderzoekt de vraag: wie waren die Bourgondiërs en zijn er overeenkomsten met de huidige Limburgers? Het antwoord op deze laatste vraag luidt: afgezien van de gezamenlijke belangstelling voor lekker eten & drinken, houdt de vergelijking op. Je hebt historische en culturele Bourgondiërs. De vraag heeft echter wel een mooie tentoonstelling opgeleverd, ingericht met topstukken uit binnen- en buitenlandse musea als het Louvre, Versailles en dichter bij huis het Bonnefanten museum.
Thuis bij Ter Borch – Kunstenaarsfamilie in Zwolle, tot 1 februari 2026, museum de Fundatie Zwolle
Het werk van deze beroemde de 17e -eeuwse kunstenaarsfamilie is dit najaar in Zwolle te zien. Niet alleen in Museum de Fundatie, maar ook in Academiehuis Grote Kerk en Stadsmuseum Anno. Heel Zwolle doet mee!
Van de stamvader Gerard ter Borch de Oude, zijn zonen Gerard, Harmen, Moses èn dochter Gesina worden in Museum de Fundatie 35 schilderijen en 75 werken op papier getoond. Ook al ken je Gesina niet, toch is de kans groot dat je haar wel eens hebt gezien. Zij stond model voor de mooi geklede dames in de genrestukken van haar halfbroer Gerard.
Dat Gesina meer kon dan poseren bewijst het memorieportret van haar jonggestorven broer Moses. Het doek werd dit jaar op de TEFAF voor 3 miljoen euro door het Rijksmuseum gekocht. Van haar hand zie je ook aquarellen met (vaak zwarte) humoristische scènes. Een ruziënd stel dat elkaar met een pook en een pantoffel te lijf gaat of de herbergscène met twee doden, waarin een bezoeker onbezorgd van zijn pintje geniet.
Evenals Rembrandt en Vermeer raakten ook de ter Borchs als gevolg van een algemene smaakverandering in de 18eeeuw uit beeld, maar in de 19e eeuw maakten zij hun comeback. De aankoop van de uit de nazaten van de Ter Borchs ter veiling gebrachte papieren erfenis, het zogeheten Atelierbezit Ter Borch heeft daar zeker toe bijgedragen. In de huidige tentoonstelling zijn alle Ter Borchs voor het eerst samen te zien.
Benieuwd? Lees hier meer en kom luisteren naar mijn lezing: woensdagavond 8 en vrijdagochtend 17 oktober in de Oosterkerk Zeist of woensdagochtend 15 oktober in de Cultuurhoek, Driebergen.
Alles gegeven: Jacoba van Heemskerck x Marie Tak van Poortvliet Tot en met 1 maart in Kunstmuseum Den Haag.
Twintig jaar na haar herontdekking is Jacoba van Heemskerck (1876-1923) terug in het Kunstmuseum. Via het kubisme en het luminisme ontwikkelde zij zich tot een toonaangevende expressionist. Terwijl het kubisme de zichtbare werkelijkheid in geometrische vormen vertaalt, staat in het luminisme het licht centraal. De in felgekleurde, korte toetsen neergezette Twee Bomen van haar hand is daarvan een mooi voorbeeld.
Gaandeweg gaat Van Heemskerck over tot abstrahering van de waargenomen werkelijkheid. Anders dan Mondriaan, met wie zij in Domburg vaak samenwerkte, liet Heemskerck de realiteit nooit helemaal los. Beide vonden inspiratie in het theosofische- en antroposofische gedachtegoed van Rudolf Steiner. Volgens welke alle religies teruggaan op één universele, bron van wijsheid. Met praktische toepassing van deze kennis in onderwijs, geneeskunde en landbouw zoeken antroposofen naar verbinding tussen de spirituele en fysieke wereld. Vanuit deze levenshouding zoekt Jacoba naar expressie van de innerlijke wereld. Haar stijl wordt gekenmerkt door contrastrijk kleurgebruik. In haar composities plaatst zij felle door donkere contouren omkaderde kleurvlakken naast gedempte tinten. Deze werkwijze is verwant aan de uitvoering van de gebrandschilderde ramen die zij in de vroege jaren twintig maakte voor de GGD, de Marine Kazerne in Amsterdam en particuliere opdrachtgevers. Prachtig van kleur en compositie is het tondo voor Villa Wulffraat, waarin vissen in het water herkenbaar zijn.
Pioniers
In de tentoonstelling worden Van Heemskerck en Tak van Poortvliet als pioniers van de moderne kunst gepresenteerd. Tot heden werd Tak van Poortvliet voornamelijk als mecenas, promotor en inspiratiebron en levensgezellin van Van Heemskerck gepresenteerd. Nu wordt ook haar rol als muziekrecensent en publiciste belicht. Zij schreef artikelen over de Antroposofische beweging en de door haar verzamelde kunstenaars.
Tegenwoordig zijn we gewend aan vrouwen in ‘typisch’ mannelijke beroepen, maar zo’n honderd jaar geleden lag dat volgens Tak van Poortvliet nog anders:
…’want speciaal voor een vrouw is het verre van gemakkelijk om een pionier te zijn’…
Aan de hand van thema’s als vrouwenemancipatie, duurzaamheid, queerness en mentaal welzijn wordt het verhaal van Jacoba en Marie geactualiseerd. Ter illustratie van hun vooruitstrevende ideeën worden twee ruimvallende reformjurken getoond. Modellen waaronder het letterlijk en figuurlijk benauwende keurslijf van een corrigerend korset overbodig was. Op een foto voor het tentoonstellingsgebouw in Domburg onderscheiden beide vrouwen zich van andere dames door het dragen van een stropdas. Een subtiel feministisch statement.
Lees hier verder in een uitgebreid artikel en kom in het najaar luisteren naar mijn lezing.
Constantin Brancusi. Tentoonstelling H’ART Museum Amsterdam. Tot 18 januari
Na de succesvolle Kandinsky tentoonstelling presenteert Museum H’ART weer een grote expositie met bruiklenen uit het Centre Pompidou. Dit najaar staat het werk van Constantin Brancusi (1876-1957) centraal. Tijdens zijn leertijd in het atelier van Auguste Rodin ontdekte de Roemeense beeldhouwer naar eigen zeggen: rien ne pousse à l’ombre d’un grand arbre. Omdat in de schaduw van grote bomen niets kan groeien sloeg hij zijn vleugels uit. De expositie begint met voorbeelden van zijn vroege academische studies, maar al snel verliet hij de traditionele werkwijze. Anders dan het gebruikelijke traject van getekende voorstudies en modellen in klei ging Brancusi zijn materialen direct te lijf.
Onder invloed van het Kubisme en de door Picasso en Braque ontdekte ‘primitieve’ Afrikaanse kunst ontwikkelde hij gaandeweg een vereenvoudigde, nagenoeg abstracte vormentaal, waarin hij gestalte gaf aan de essentie van zijn ‘portretten’ van mens en dier. Door alle overtollige details weg te laten geeft hij een rake impressie van een minimalistische in marmer en brons uitgevoerde Haan en Zeehond. Less is More: met wat fantasie zie je het logge beest zo van zijn sokkel het water in glijden! De Kus, waarvan hij tussen 1907 en 1913 zes versies maakte, is daar ook een kernachtig voorbeeld van. Zijn als Princesse X gepresenteerde portret van Prinses Marie Bonaparte baarde in 1920 nogal wat opzien. Het werk werd op de Salon des Indépendants verwijderd. Waarom? Met de Freudiaanse mindset zagen critici iets heel anders dan een gebogen vrouw voor een spiegel. Met zijn van elke overdaad ontdane sculpturen wordt Brancusi als de grondlegger van de moderne beeldhouwkunst beschouwd. Met beelden, foto’s en filmbeelden van zijn hand schetst de tentoonstelling een boeiend beeld van deze pionier van de moderne beeldhouwkunst. Lees binnenkort meer en beluister in december of januari mijn lezing over deze baanbrekende beeldhouwer.
Vrijdagochtend 12 december, woensdagavond 14 januari Oosterkerk, Zeist Woensdagochtend 17 december Cultuurhoek Driebergen.
Inschrijven kun je hier.
In the Name of Love; tentoonstelling over kunst en liefde tot 1 maart 2026 in Museum Catharijneconvent.
Voor wie de liefde nog niet kent is In the Name of Love een absolute must, maar ook voor ingewijden is deze expositie met voorbeelden van moderne en hedendaagse kunst een bezoek waard. In de oude kloostergangen van het Catharijneconvent worden de verschillende facetten van liefde in woord en beeld belicht aan de hand van thema’s als: Naastenliefde, Familie(liefde), Relaties, Lichaam en Spirituele liefde. Je wordt begroet met meer dan levensgroot geprojecteerde filmbeelden van zingende gelovigen van de Amsterdam City Church. In de Bijbeltekst op de tegenoverliggende wand zal menigeen de bekendste huwelijkstekst over de liefde herkennen:
… Al ware het dat ik met de tongen der mensen en der engelen sprak, maar had de liefde niet…. ik ware niets… de liefde is lankmoedig, niet afgunstig, zij kwetst niemands gevoel… zij rekent het kwade niet toe… alles bedekt zij, alles gelooft zij, alles verdraagt zij: de liefde vergaat nimmer meer… (1 Korinthiërs 13).
In de navolgende zalen volgt een veelkleurige tentoonstelling die met het oog op duurzaamheid en milieu met zestig werken uit de eigen collectie is samengesteld. De in dialoog gepresenteerde oude bekende, moderne en hedendaagse werken zorgen voor een boeiende ervaring. Niet alleen voor de traditionele bezoekers van het Convent, maar ook voor (oudere) jongeren, die in de quotes op de wanden tophits uit vroeger tijden zullen herkennen. Nummers waarin de hemelse en aardse liefde wordt bezongen door Aretha Franklin, Elvis Presley, Bob Dylan en het toepasselijke nummer waarmee The Beach Boys in 1966 de wereld veroverden: God only knows what I’d be without you! Halverwege de expositie word je uitgenodigd voor een rustmoment -wellicht een sentimental journey- om deze singles, die ook op Spotify te vinden zijn, te beluisteren.
Het draait niet alleen om kijken. Er worden ook vragen gesteld: wat heeft de maker ermee bedoeld en wat zie je er zelf in?
Bij het thema Naastenliefde stellen teksten op spiegels prangende vragen, waarbij je jezelf letterlijk en figuurlijk tegenkomt… ‘Is zorgen voor een ander ook zorgen voor jezelf? Bij deze woorden moest ik denken aan een verwante uitspraak van Erasmus die in de 16e eeuw als wist:
… wie niet van zichzelf houdt, kan niet van anderen houden…
Bodemjuweeltjes. Tot en met 1 maart 2026 in het Zeeuws Museum, Middelburg
Liefhebbers van zon, zee èn archeologie moeten deze zomer op Walcheren zijn. In het kader van het project Onder Ons laat het Rijksmuseum van Oudheden belangstellenden in de provincie genieten van haar archeologische collectie. Dwalend langs de vitrines met soms millennia oude sieraden kun je je tot en met 1 maart in Middelburg verbazen over de handvaardigheid van onze verre voorvaderen. En niet te vergeten: de speurzin van (amateur)archeologen en jongens met een metaaldetector. Overigens kunt u in de winter ook nog terecht want de tentoonstelling loopt tot 1 maart 2026.
Bij het zien van al dat moois rijst de vraag: hoe zijn deze objecten in de bodem beland? Niet alles is weggegooid of verloren. Sommige voorwerpen zijn als offer aan de goden in een waterloop geworpen, andere werden als grafgift meegegeven. In tijden van gevaar werden kostbaarheden soms ook onder de grond verstopt. Van de bedoeling deze later weer op te graven is het kennelijk nooit meer gekomen.
Lees hier verder
Fenix , Kunstmuseum over Migratie in Rotterdam. Nu geopend.
De editie van Kunstschrift nr. 2 2025 is gewijd aan kunst & migratie in de ruimste zin van het woord. De foto van een enorme stoomboot op de omslag maakt nieuwsgierig naar de inhoud. Je leest over eigentijdse migranten, maar ook over vluchtelingen en wereldreizigers die al sinds de 16e eeuw in beweging kwamen.
Ter illustratie van het fenomeen migratie koos de redactie voor het motto van Desiderius Erasmus Roterodamus die rond 1466 in de Maasstad werd geboren:
…‘Overal thuis, een vreemdeling voor allen’…
De foto van de vertrekkende Holland-Amerika Lijn en het portret van de Nederlandse humanist Erasmus zijn te vinden in Fenix, het nieuwe kunstmuseum over Migratie. Het museum is gerealiseerd in samenwerking met de Stichting Droom en Daad, die met culturele projecten de veelkleurige geschiedenis van Rotterdam in beeld wil brengen. Met de intentie om te verbinden. De onderliggende gedachte is dat migranten geen buitenstaanders zijn; in wezen zijn wij allemaal ooit ergens (anders) vandaan gekomen… Met een spectaculaire show is het museum door koningin Maxima geopend. Het voorbeeld bij uitstek van een succesvolle migrant! Onder welke categorie moeten we de majesteit plaatsen? Een politieke of economische vluchteling of gewoon een gelukszoeker? Haar migratie betekende in elk geval een persoonlijke sprong voorwaarts, maar dat geldt niet voor iedereen die deze sprong in het diepe waagde, vaak in de letterlijke betekenis.
Een betere locatie voor het nieuwe museum is niet denkbaar: vanaf de Paul Nijghkade gingen miljoenen mensen in de late 19e en vroege 20e eeuw scheep op zoek naar een beter bestaan. Thematisch ingedeeld naar vertrek, reis en aankomst vertellen foto’s, historische documenten, oude en eigentijdse kunstwerken de boeiende migratiegeschiedenis vanuit Nederlands perspectief. Je ziet geschilderde en gefotografeerde beelden van verwachtingsvol gestemde mensen, die bepakt en bezakt met hun kroost aan boord gaan, zoals in een werk van Ventura Alvarez Sala, Emigrantes uit 1908.
